Цочмог гастрит

Удиртгал

Цочмог гастрит нь ходоодны салст дахь үрэвсэлт өөрчлөлтийг өдөөдөг өргөн хүрээг хамарсан ойлголт юм. Цочмог гастритийг үүсгэдэг хоорондоо ялгаатай хүчин зүйлүүдийн дүнд эмнэлзүйн нэг ерөнхий шинж тэмдэг илэрдэг. Хэдий тийм ч тэдгээр нь гистологи онцлогийн хувьд ялгаатай байдаг. Үрэвсэл ходоодыг бүхэлд нь хамарсан (пангастрит) эсвэл ходоодны хэсэг газрыг хамарсан (гарах хэсгийн гастрит г.м) байж болно. Цочмог гастрит нь дотроо 2 төрөл зүйлд хуваагдана: шалбархайт (өнгөц ша, гүн шалбархай, цусархаг шалбархай г.м) болон шалбархайт бус (ихэнхидээ H.pylori-оос шалтгаалсан байна). Доорхи зургийг харна уу. 

 Өнгөц гэмтэл бүхий цочмог гастрит

Энгийн герпес вирус

Virus classification
Group:	Group I (dsDNA)
Family:	Herpesviridae
Subfamily:	Alphaherpesvirinae
Genus:	Simplexvirus
Species
Herpes simplex virus 1 (HSV-1) Herpes simplex virus 2 (HSV-2)

Энгийн герпес вирус 1 болон 2 (HSV-1 ба HSV-2)-ийг өөрөөр мөн хүний герпес вирус 1 болон 2 (HHV1 болон HHV2) гэж нэрлэдэг ба хоёул Herpesviridae-ийн бүлд хамаарах вирусууд бөгөөд хүнээс хүнд халдварладаг. HSV-1 (энэ төрөл нь ихэвчлэн уруулын хомхой үүсгэдэг) болон HSV-2 (энэ төрөл нь ихэвчлэн бэлгийн герпес үүсгэдэг) хоёул өргөн тархсэн, маш халдвартай вирусууд юм. Эдгээр нь халдварлагдсан хүнд вирус боловсрох, вирусийн репликаци явагдаж байх үед халдварлах боломжтой байдаг. 

Ханиад (Сommon cold / Простуда)

Шинж тэмдэг

• Хамраас шингэн нус гарах, найтаалгах
• Хоолой хуурайшиж, хөндүүрлэх
• Хамрын салст улайж, хавагнасны улмаас хамар битүүрэх
• Хүзүүний тунгалагийн зангилаа томрох

Ерөнхий ойлголт

Ханиад нь амьсгалын дээд замыг халдварлуулах чадвартай маш олон төрлийн вирусээр үүсгэгддэг халдварт өвчин юм. Бид байнга эдгээр вирустай харьцаж байдаг ч бидний ихэнх нь жилд нэг буюу хоёр удаа ханиад тусдаг. Эндээс харахад эзэн биеийн тэсвэрт чанар алдагдах буюу дархлаа сулрах нь ханиад тусах гол нөхцөл болдог байна.

Өвчний нууц үе 12-72 цаг үргэлжилдэг бөгөөд шинж тэмдэг нь халдвар авснаас хойш дунджаар 8-16 цагийн дараа эхэлдэг. Ихэнхдээ хоолой өвдөж эхэлдэг бөгөөд үүний дараагаас нус гарч, хамар битүүрч, найталгаж эхлэх ба дараагийн 2-3 өдөрт шинж тэмдэг нь хүндэрдэг. Мөн халуурах, ядрах, толгой өвдөх, булчингаар өвдөх, үнэрлэх мэдрэмж алдагдаж болно.

ХДХВ/ДОХ-ын талаарх 10 баримт

ХДХВ/ДОХ нь дэлхий дээрх нийгмийн эрүүл мэндийн ихээхэн ач холбогдол бүхий анхаарал татсан асуудлуудын нэг байсаар байгаа бөгөөд ялангуяа дунд болон орлоготой орнуудад.

Ретровирусийн эсрэг эмчилгээнд гарсан сүүлийн үеийн ололт амжилтын ачаар ХДХВ эерэг хүмүүс одоо илүү удаан, эрүүл амьдрах боломжтой болоод байгаа билээ. 2009 оны эцэс гэхэд дунд болон бага орлоготой орнуудын 5,2 сая хүн ретровирусийн эсрэг эмчилгээг хүлээн аваад байгаа юм. Хэдий тийм ч ретровирусийн эсрэг эмчилгээ хэрэгтэй байгаа ойролцоогоор 10 сая хүнд эмчилгээ авч чадалгүй байсаар байна.

ДЭМБ-ын зүгээс гишүүн орнуудтайгаа өвчний тархалтыг бууруулах, өвчлөлийн нөлөөллийг багасгах тал дээр иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлэх, үйлчилгээг шинэ шатанд гаргах чиглэлээр хамтран ажилласаар байна.

Энэхүү баримтуудад ХДХВ/ДОХ-ын талаарх сүүлийн үеийн мэдээлэл, хэрхэн сэргийлэх болон эмчилгээний арга замуудыг тусгасан болно.

Австрали, Сидней дэхь гомосекс эрчүүдийн дундах залгиурын гоноррейн тархалт, шинэ тохиолдол болон эрсдэлт хүчин зүйл: HIV сөрөг, олон нийтэд суурилсан кохорт судалгаа

Abstract
Background
Залгиурын гоноррей нь гомосекс эрчүүдэд түгээмэл бөгөөд олон нийтийн дундах аногенитал халдваруудын тархалтад чухал байр суурь эзэлдэг.

Methods
Судалгааг 2003 оноос эхэлсэн ба бүх оролцогчид нь Сидней дэхь HIV сөрөг гомосекс эрчүүдийн дундахь Эрчүүдийн Эрүүл Мэнд кохорт судалгааны оролцогчид байсан. Жил бүр залгиурын гоноррейн скринингийг BD ProbeTec nucleic acid amplification (NAAT) шинжилгээгээр хийж нэмэлтээр porA сорилыг ашигласан болно. Оролцогчидын залгиурын гоноррей гэсэн оношийг ярилцлагуудын хооронд өөрөөр нь асуумж бөглүүлэх байдлаар тавьсан ба бэлгийн амьдралын талаарх нарийвчилсан мэдээллийг 6 сар тутам авч байсан.

Results
Нийт 1427 оролцогч оролцсоноос 65-д нь шинжилгээний үед явцад залгиурын гоноррейн халдвар оношлогдсон (шинэ тохиолдол 100 хүн-жилд 1.51, 95% итгэх интервал 1.19-1.93)-оос 7 халдвар нь суурь шинжилгээгээр тодорхойлогдсон (тархалт 0.57%, 95% итгэх интервал 0.23-1.17%). Шинжилгээний явцад оношлогдсон залгиурын гоноррейн халдварын бараг 85% нь хавсарсан аногенитал гоноррейгүй үед тохиолдож байв. Шинжилгээний явцад оношлогдсон болон өөрөө асуумж бөглөж оношлогдсон залгиурын гоноррейн халдвар нь (n=193) 100 хүн-жилд 4.45 (95% итгэх интервал 3.86-5.12) байсан. Олон хувилбарт анализаар халдварын шинэ тохиолдол нь залуу нас p-trend=0.001) болон олон тооны эрэгтэй хамтрагчтай байх (p-trend=0.002), гоноррейн хавьталтай байх (p<0.001)-тай холбоотой байжээ. Зөвхөн оро-анал сексийн зан үйл нь залгиурын гоноррейн шинэ тохиолдолтой холбоотой байлаа (p-trend=0.044).

Conclusions
Залгиурын гоноррейн дийлэнх нь хавсарсан аногенитал халдварын нотолгоогүй үед тохиолдож байна. Оро-анал секс болон залгиурын гоноррейн хоорондох холбоо хамаарал нь өргөн хүрээний сексийн дадал, зуршил нь гоноррейн дамжилт залгиурыг хамрахыг нөхцөлдүүлдэг байж болохыг баталж байна. Бэлгийн идэвхитэй амьдрал бүхий гомосекс эрчүүдэд залгиурт скрининг хийх нь аногениталь Neisseria gonorrhoeae-ийн тархалтыг бууруулахад чухал үүрэгтэй ажээ.

Эх сурвалж:
Prevalence, Incidence and Risk Factors for Pharyngeal Gonorrhoea in a Community-based HIV-negative Cohort of Homosexual Men in Sydney, Australia

Томуу - Flu

Томуу нь Orthomyxoviridae-ийн бүлийн РНХ вирус (томуугийн вирус)-ийн шалтгаант халдварт өвчин ба энэ нь шувуу болон хөхтөн амьтныг халдварлуулдаг. Өвчний ихээхэн түгээмэл шинж тэмдэг нь жихүүдэс хүрэх, халуурах, хоолой өвдөх, булчингаар өвдөх, хүчтэй толгой өвдөх, ханиалгах, ядарч сульдах болон бие тавгүйцэх зэрэг юм. Хоолой өвдөх, халуурах, ханиалгах нь хамгийн түгээмэл шинж тэмдэг. Илүү хүнд тохиолдолд томуу нь хатгааны шалтгаан болдог ба энэ нь аминд аюултай, ялангуяа залуу болон хөгшин хүмүүст. Томуу нь бусад томуу төст өвчин ялангуяа ханиадтай андуурагдах боловч томуу нь ханиадыг бодвол илүү хүнд өвчин бөгөөд томуугийн вирусын ялгаатай төрлүүдээр үүсгэгдэнэ. Томуугийн улмаас ихэвчлэн хүүхдүүдэд бөөлжилт, дотор муухайралт бий болдог. Гэвч эдгээр шинж тэмдэг нь ихэвчлэн гастроэнтериттэй холбоогүй байх ба үүнийг заримдаа “ходоодны томуу” буюу “24 цагийн томуу” гэнэ.
Томуу нь ханиах, найтаах үед агаараар дамжих ба энэ үед үүссэн аэрозоль нь вирусийг агуулж байдаг. Томуу нь мөн шувууны баас, хамрын ялгадас, халдварлагдсан гадаргуутай хавьтах үед шууд хавьталаар дамжиж болно. Агаараар дамжих аэрозоль нь ихэнх халдварын шалтгаан болох боловч энэхүү дамжих хэлбэр нь хамгийн чухал эсэх нь эргэлзээтэй. Томуугийн вирус нь нарны гэрэл, халдваргүйжүүлэгч, детергентээр идэвхигүй болдог. Вирус нь савангийн нөлөөгөөр идэвхигүйжиж болох ба гараа угааснаар халдварын эрсдэлийг бууруулна.

Томуу нь улирлын дэгдэлтийн үед дэлхий даяар тархдаг ба жил бүр 250,000-500,000 үүний улмаас нас бардаг. Зарим цар тахалын жил саяас илүү нас баралт тохиолдоно. 1979-2001 онд томуугийн улмаас Нэгдсэн Улсад дунджаар жил бүр 41,000 мянган хүн нас баржээ. 20-р зуунд томуугийн 3 цар тахал тохиолдсон ба хэдэн арван сая хүнийг үхэлд хүргэжээ. Эдгээр цар тахал тус бүр нь вирусийн шинэ омог хүнд илэрсэнээс үүдэлтэй байв. Ихэнхдээ эдгээр шинэ омог нь урьд өмнө байсан томуугийн вирус бусад амьтны зүйлээс хүнд тархасны улмаас эсвэл хүнд байсан омог халдвартай шувуу юмуу гахайны вирусээс шинэ генийг авсанаас бий болдог. 1990 оноос хойш Азид бий болсон шувууны омгийг H5N1 гэж нэрлэсэн ба шинэ томуугийн цар тахалыг нэмэгдүүлсэн боловч энэ нь хүнээс хүнд амархан тархдаг хэлбэрт хувьсан өөрчлөгдөөгүй юм. 2009 оны 4 сард Мексик, Нэгдсэн Улс болон бусад хэд хэдэн оронд шинэ томуугийн омог хувьсан бий болсон нь хүн, гахай, шувууны томуугийн генүүдийг хослуулсан байсан ба эхэндээ “гахайн томуу” гэж нэрлэгдэж одоо томуугийн А хүрээний H1N1 вирус гэж нэрлэгдэх болжээ. Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас 2009 оны 6 сарын 11-нд албан ёсоор цар тахалын дэгдэлт бий болсоныг зарлажээ.
Ихэвчлэн хөгжингуй орнууд болон шувууны аж ахуй эрхэлдэг хүмүүст томуугийн эсрэг вакциныг өгдөг. Хүнд хэрэглэдэг хамгийн түгээмэл вакцин нь гурван валенттэй томуугийн вакцин (TIV) бөгөөд энэ нь 3 вирусын омгоос цэвэршүүлж, идэвхигүйжүүлсэн материалыг агуулж байдаг. Энэхүү вакцин нь ихэвчлэн томуугийн А хүрээний вирусийн 2 дэд төрөл, томуугийн В хүрээний вирусын нэг омгийг агуулсан байна. Гурван валенттай вакцин нь вирусыг дамжуулах эрсдэлгүй бөгөөд маш бага урвалж чанартай байдаг. Тухай жилд зориулж гаргасан вакцин нь дараагийн жил үр нөлөөгүй байж болох ба учир нь томуугийн вирус нь хурдан хувьсаж хуучин омгийн оронд шинэ омог хурдан бий болдог. Томууг эмчлэхэд нейраминидазийг дарангуйлагч вирусийн эсрэг эмүүдийг хэрэглэх нь ихэвчлэн үр дүнтэй байна.

Ангилал
Томуугийн вирусийн төрлүүд
Вирусийн ангилалаар томуугийн вирус нь РНХ вирус бөгөөд энэ нь Orthomyxoviridae-ийн бүлийн 5 төрлийн 3-ыг бүрдүүлнэ.
• Influenzavirus A
• Influenzavirus B
• Influenzavirus C

Эдгээр вирус нь хүний параинфлюэнза вирустай холын хамааралтай ба хүний параинфлюэнза вирус нь paramyxovirus вирусын бүлд хамаарах бөгөөд хүүхдэд хөхүүл ханиад зэрэг амьсгалын замын халдварын түгээмэл шалтгаан болдог боловч насанд хүрэгчдэд мөн томуутай төстэй өвчний шалтгаан болдог.

Influenzavirus A
Энэхүү төрөл нь томуугийн А вирус гэсэн нэг зүйлтэй. Зэрлэг усны шувууд нь томуугийн А вирусийн олон зүйл, томоохон байгалийн эзэн бие болдог. Заримдаа вирус нь бусад зүйлийн шувуудад дамжих ба үүний дараа гэрийн шувууны аж ахуй юмуу хүний томуугийн цар тахалын дэгдэлтийн шалтгаан болно. А төрлийн вирус нь томуугийн 3 төрөл дотроо ихээхэн вирулент (хоруу чанартай) хүний патоген бөгөөд маш хүнд өвчний шалтгаан болдог. Томуугийн А вирус нь эдгээр вируст хариу үзүүлэгч эсрэгбиед суурилж дотроо ялгаатай серотипэд хуваагдана. Хүнд бүртгэгдсэн серотипийг хүний цар тахалын нас баралтаар жагсаавал:
• H1N1, which caused Spanish flu in 1918, and the 2009 flu pandemic
• H2N2, which caused Asian Flu in 1957
• H3N2, which caused Hong Kong Flu in 1968
• H5N1, a current pandemic threat
• H7N7, which has unusual zoonotic potential[19]
• H1N2, endemic in humans and pigs
• H9N2
• H7N2
• H7N3
• H10N7

Influenzavirus A

Influenzavirus B
Энэ төрөл нь томуугийн В вирус гэсэн нэг зүйлтэй. Томуугийн В вирус нь бараг гагцхүү хүнийг халдварлуулдаг ба томуугийн А вирусийг бодвол ховор байна. Томуугийн энэ төрөл нь А төрлийг бодвол мутацийн хувь 2-3 дахин удаан байдаг ба үүний үр дүнд генетикийн өөрчлөлт бага, зөвхөн ганцхан томуугийн В серотиптай. Энэхүү антигений хувирал хангалтгүй байдгаас томуугийн В вирусийн эсрэг дархлалыг ихэвчлэн бага насандаа олж авсан байна. Хэдий тийм ч томуугийн В вирус бүрэн мутацид ордог тул насан туршийн дархлаа тогтох боломжгүй. Антигений хувирлын хувь бага байдаг нь эзэн бие хязгаарлагдмал байдаг (антиген өөр зүйлд дамжих боломжгүй)-тай хосолсноор томуугийн В вирусийн цар тахал тохиолдохгүй байх баталгаа болдог.

Influenzavirus C
Энэ төрөл нь томуугийн С вирус гэсэн нэг зүйлтэй бөгөөд энэ нь хүн, нохой болон гахайг халдварлуулдаг ба заримдаа хүнд өвчлөл болон орон нутгийн дэгдэлтийн шалтгаан болдог. Хэдий тийм ч томуугийн С вирус нь бусад төрлийгөө бодвол ховор байдаг ба ихэвчлэн хүүхдэд хөнгөн өвчлөлийг үүсгэнэ.

Бүтэц, шинж чанар болон дэд төрлийн нэршил
Influenzaviruses A, B болон C нь бүтцийн хувьд туйлын адилхан. Вирус 80-120 нанометр диаметртэй ба ихэвчлэн барзгар бөөрөнхий хэлбэртэй боловч филамент маягийн хэлбэр тохиолддог. Энэхүү филамент маягийн хэлбэр нь томуугийн С вируст ихээхэн түгээмэл бөгөөд халдварлагдсан эсийн гадаргуу дээр 500 микрометр хүртэл урт, олс маягийн бүтцийг үүсгэдэг. Хэдий тийм ч эдгээр янз бүрийн хэлбэрийг үл харгалзан томуугийн вирус нь бүрдэл хэсгүүдийн хувьд адил байна. Вирусын бүрхүүлийг голлох 2 төрлийн гликопротейн бүрдүүлэх ба энэ нь төвийн цөмийг бүрхэж байрлана. Төвийн цөм нь вирусын РНХ геном болон РНХ-г баглаж, хамгаалж байдаг вирусийн бусад уургийг агуулдаг. РНХ нь ихэвчлэн нэг утаслаг байх боловч өвөрмөц тохиолдолд энэ нь хос байна. Ховор тохиолдолд вирусын геном нь нуклейн хүчлийн ганц хэсгийн оронд сегментлэгдсэн сөрөг утаслаг РНХ-ийн 7-8 хэсгийг агуулж байдаг. РНХ-ийн хэсэг бүр нь нэг юмуу хоёр генийг агуулна. Жишээ нь томуугийн А вирусын геном РНХ-ийн 8 хэсэг дээрх 11 генийг агуулдаг. Эдгээр 11 ген нь гемагглютинин (HA), нейраминидаз (NA), нуклеопротейн (NP), М1, М2, NS1, NS2(NEP), PA, PB1, PB1-F2 болон PB2 гэсэн 11 уургийг кодлоно.

Томуугийн вирусийн бүтэц

Гемагглютинин (HA) болон нейраминидаз (NA) нь вирусын гадаргуу дахь 2 томоохон гликопротейнууд юм. HA нь лектин бөгөөд энэ нь вирус чиглэсэн эсийн гадаргууд холбогдох, вирусын геном чиглэсэн эсийн дотоодод нэвтрэхэд зуучилна. HA нь эсийн гадаргуугийн сиалын хүчил болох N-ацетилнейрамины хүчилтэй холбогддог. Харин NA нь энэхүү эх вирустай холбогддог сахар (сиалын хүчил буюу N-ацетилнейрамины хүчил)-ыг задлах замаар халдварлагдсан эсээс проген вирус чөлөөлөгдөхөд оролцдог. Хэрэв энэ процесс үгүй бол шинээр бий болсон вирус нь гемагглютинины рецептортай түргэн холбогдож эсийн гаднах матрикст хангалттай чөлөөлөгдөх боломжгүй болно. Түүнчлэн нейраминидаз нь эзэн эсийн салстын уусамтгай муцины занганаас зайлсхийх боломж олгодог байж болох юм. Дээрхээс үндэслэн вирусын эсрэг эмүүд нь эдгээр уургуудад чиглэсэн байдаг. Цаашилбал эдгээр антиген нь өвөрмөц эсрэгбие үүсэлтийг өдөөдөг. Томуугийн А вирусыг HA болон NA үзүүлэх эсрэгбиеийн хариу урвалд үндэслэж дэд төрлүүдэд ангилах ба эдгээр HA болон NA-ийн ялгаатай байдал нь H болон N өвөрмөц байдал (жишээ нь H5N1)-ын үндэс болдог. Одоогоор 16H болон 9N дэд төрөл мэдэгдээд байгаа боловч хүнд зөвхөн H1, 2, 3 болон N1, 2 дэд төрлүүд түгээмэл байдаг.

Репликаци

Томуугийн вирусийн репликаци

Шинж тэмдэг
Ханиад болон томуугийн аль алиных нь үед хамар битүүрэх, ядарч сульдах, хамар хоолой өвдөж, зовиурлах заримдаа халуурах зэрэг олон тооны шинж тэмдэг илэрдэгээс тэднийг нэгнээс ялгахад бэрхшээлтэй байдаг. Мөн түүнчлэн аль аль нь вирусын шалтгаант, өндөр халдвартай амьсгалын замын халдвар юм. Ханиад болон томуу нь хүнээс хүнд ханиах, найтаах юмуу вирусээр халдварлагдсан хүмүүсийн гар зэрэг вирус агуулсан гадаргуутай хүрэлцсэний дараа өөрийн нүд, хамар болон амандаа хүрэх үед дамждаг. Эрүүл байхын тулд анхаарах зүйлс нь гараа угаах, хэрэглэсэн эд зүйлсийг ариутгах түүнчлэн дархлаагаа дэмжих зэрэг бөгөөд эдгээр нь урьдчилан сэргийлэх түлхүүр хүчин зүйлс юм. Ханиад нь жилд дунджаар 4 удаа дэгддэг ба улирлын хамаарал байдаггүй. National Institute of Allergy and Infectious Diseases-ийн мэдээлсэнээр хүүхдүүд хэдэн сард 12 удаа ханиад хүрч болдог байна. Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдийг бодвол ханиад хүрэх нь илүү ба бүх амьсгалын дээд замын халдварын эрсдэл нь тамхичидад өндөр байдаг. Учир нь тамхи татах нь хамар болон хамрын ойр орчмын синусуудыг хуурайшуулдаг.
Ханиад нь ихэвчлэн богино хугацааны, бага зэргийн өвчлөл боловч өвөрмөц онцлогтой. Жишээ нь ханиад нь хоёрдогчоор чих болон синусын халдварт хүргэх ба эдгээр нь астма, эмфизем болон бусад уушигны архаг эмгэг бүхий хүмүүст онцгой аюул занал учруулдаг.
Томуу улирал нь ерөнхийдөө 12-3 сар хүртэл үргэлжилдэг ба энэ хугацааны турш хүн амын хагас нь томуугийн вирустэй учирсан байдаг. Энэ хугацаанд ханиад түр намждаг ба томуу нь ихээхэн залуу буюу настай хүмүүс болон чихрийн шижин, зүрхний эмгэг юмуу ДОХ зэргийн улмаас эсэргүүцэл буурсан хүмүүст аминд аюултай байна. Ихэнх хүмүүст томуу нь 2 долоо хоногийн дотор эдгэрдэг ба энэ хооронд ядарч сульдана. Өндөр эрсдэл бүхий бүлэгт илүү удаан хугацаагаар өвдөж болох ба хатгаа зэргээр хүндэрнэ. Томуугийн вакцин нь томууг үүсгэгч вирусээс өөрийгөө хамгаалахад туслах боловч томуугийн вирус нь бараг байнга мутацид орж байдгаас жил бүр шинэ вакцин шаардлагатай болдог.
Томуугийн шинж тэмдэг нь халдвар авсаны дараах 1-2 өдөрт гэнэт эхэлдэг. Түгээмэл илэрдэг эхний шинж тэмдэг нь жихүүдэс хүрэх боловч халдварын эхэн үед халуурах нь мөн түгээмэл байна. Биеийн температур 38-39⁰С хүрнэ. Томуугийн үед илрэх шинж тэмдэгт:
• Халуурах ба маш их даарах (жихүүдэс хүрч дагжин, чичрэх)
• Ханиалгах
• Хамар битүүрэх
• Бие хөндүүрлэх, ялангуяа үе болон залгиур
• Ядрах
• Толгой өвдөх
• Цочрох, нулимс гоожих
• Нүд, арьс (ялангуяа нүүрний), ам, залгиур болон хамар улайх
• Хүүхдүүдэд суулгах, хэвлийгээр өвдөх зэрэг ходоод гэдэсний шинж тэмдэг илэрнэ.

Ханиад болон томууг халдварын эрт үед хооронд нь ялгах бэрхшээлтэй боловч томуу нь гэнэт үүсч, өндөр халууран их ядарч сульддаг. Насанд хүрэгчдэд суулгалт нь томуугийн шинж тэмдэг болдоггүй боловч энэ нь шувуун томуу (H5N1)-гийн хүнд халдсан зарим тохиолдол болон хүүхдэд ажиглагддаг.

Томууг оношлох хамгийн мэдрэг шинж тэмдэгүүд

Хэрэв эрт үед өгвөл вирусын эсрэг эмүүд нь томуугийн эмчилгээнд үр нөлөөтэй. Дээр дурдсан шинжүүдээс халууралт нь ханиах, хоолой өвдөх юмуу хамар битүүрэхтэй хавсарсан байх нь оношилгооны чадамжийг сайжруулдаг. Орон нутгийн томуугийн дэгдэлтийн үед тархалт 70%-иас дээш бол эдгээр хослолын аль нэг нь илэрсэн өвчтөнг сорил хийлгүйгээр нейраминидазыг дарангуйлагчаар эмчилж болно.

Халдвар тархах механизм
Томуугийн вирус нь халдварлалт нь өвчлөл бий болохоос өмнөх өдрөөс эхэлж 5-7 хоногийн турш тэсвэртэй байдаг боловч зарим хүмүүс урт хугацаагаар халдварыг тараасаар байдаг. Томуугийн халдвар авсан хүн халдвар авсанаас хойш 2-3 дахь өдөр хамгийн их халдварлалттай байна. Вирусын халдварлалтын хэмжээ нь халууралттай холбоотой ба вирусын халдварлалт өндөр байх тусам температур өндөр болдог. Хүүхэд нь насанд хүрэгчдээс илүү халдварлалттай байх ба халдварлалт шинж тэмдэг үүсэхийн дөнгөж өмнөөс эхлээд халдвар авсанаас хойшхи 2 долоо хоног үргэлжилнэ.
Томуу нь голлох 3 замаар тархдаг: шууд дамжих (халдварлагдсан хүн өөр бусад хүний нүд, хамар, амны салтс руу найтаах үед) аэрозоль байдлаар (хэн нэгэн халдвартай хүн ханиах, найтаах, нулимах үед бий болсон аэрозолиор амьсгалснаар) гар-нүд, гар-хамар, гар-ам зэрэг гадаргуугаар дамжина. Халдвар дамжих эдгээр 3 замын аль нь илүү ач холбогдолтой болох нь тодорхойгүй ба тэд бүгдээрээ вирусыг тараах боломжтой. Аэрозоль байдлаар дамжих үед аэрозолийн дуслууд нь хүн амьсгалахад хангалттай жижигхэн буюу 0,5-5мкм диаметртай байдаг ба ганцхан дуслыг амьсгалах нь халдвар авахад хангалттай байж болно. Нэг найтаалтаар 40,000-аас илүү дусал цацагддаг боловч эдгээрийн ихэнх нь том байдгаас агаараас удаан тогтдоггүй. Томуу нь аэрозолийн дусалд хэр удаан амьд байх чадвартай нь чийгшилт болон хэт ягаан туяаны түвшингөөс хамаарах ба өвөл чийгшил бага, нарны цацраг хомс байдаг нь вирусыг амьд үлдэхэд дэм болдог.

Томуугийн вирус нь биеийн гадна талд тэсвэртэй бөгөөд энэ нь мөнгө, хаалганы бариул, гэрлийн унтраалга болон бусад гэр ахуйн зүйлс зэрэг халдварлагдсан гадаргуугаар дамждаг. Вирусын гадаргууд тэсвэртэй байх хугацаа харилцан адилгүй ба вирус хуванцар, металл зэрэг хатуу, гөлгөр гадаргуу дээр 1-2 өдөр амьдрах чадвартай бол хуурай цаасан эд дээр 15 минут, арьсан дээр дөнгөж 5 минут амьд байдаг. Хэдий тийм ч хэрэв вирус салстай цуг байгаа тохиолдолд энэ нь түүнийг удаан хугацаагаар хамгаалдаг. Шувууны томуу нь хөлдөөхөд амьд үлдэх чадвартай эсэх нь тодорхойгүй. Тэдгээр нь 56⁰С-аар хамгийн багадаа 60 минут халаахад идэвхигүйждэг бахүчлээр үйлчлэхэд мөн идэвхигүйжнэ.

Найтаах нь халдварыг дамжуулна

Эмгэг жам
Томуугийн халдварын үед хүнд ямар механизмаар шинж тэмдэг үүсдэгийг нарийн судлагджээ. Эдгээр механизмын нэгийг адренокортикотропин дааврыг дарангуйлдагдсанаар кортизолын түвшин багасдагаар тайлбарлаж байна. Тодорхой омогт ямар ген тээгдэж байгааг мэдэж чадвал энэхүү омог нь хүнийг хэрхэн халдварлуулдаг, халдвар хэр зэрэг хүнд байх зэргийг урьдаас мэдэж болно.
Жишээлбэл томуугийн вируст эсэд нэвтрэх боломж олгодог вирусийн гемагглютинин уураг нь хүний аль нэг протеазаар задардаг. Хөнгөн болон авирулент вирусуудад гемагглютинины бүтэц нь дөнгөж залгиур болон уушгинд байдаг протеазаар задардаг тул эдгээр вирус нь бусад эдэд халдварлаж чаддаггүй. Хэдий тийм ч H5N1 зэрэг өндөр вирулент омогт гемагглютинин нь олон янзын протеазуудаар задардаг тул вирус бүх биеэр тархах боломжтой.
Вирусийн гемагглютинин уураг нь аль зүйлийн омог халдварлуулах боломжтой хийгээд томуугийн омог хүний амьсгалын замын аль хэсэгт холбогдох чадвартайг хоёуланг нь тодорхойлдог. Хүмүүст амархан дамждаг омгийн гемагглютинин уураг нь хамар, залгиур, ам зэрэг амьсгалын замын дээд хэсгийн рецептортой холбогддог. Үүний эсрэгээр ихээхэн хөнөөлтэй H5N1 омог нь ихэвчлэн уушигны гүн дэхь рецептортай холбогддог. Халдварын энэхүү ялгаатай байрлал нь H5N1 омог уушгинд хүнд вирусийн пневмони үүсгэдэг ч хүмүүс ханиах, найтаахад яагаад амархан дамждаггүйн шалтгаан байж болох юм.

Халуурах, толгой өвдөх, ядарч сульдах зэрэг томуугийн түгээмэл шинж тэмдэг нь томуугаар халдварлагдсан эсийн нийлэгжүүлж буй их хэмжээний үрэвсэлийн өмнөх цитокин болон хемокин (интерферон, хавдар үхжилийн хүчин зүйл)-ы үр дүнд үүснэ. Ханиадыг үүсгэгч риновирусээс ялгаатай нь томуу нь эдийн гэмтэлийн шалтгаан болдоггүй. Тиймээс шинж тэмдэгүүд нь бүхэлдээ үрэвсэлийн хариу урвалаас болж үүсдэггүй ажээ. Энэхүү массив дархлааны хариу урвал нь аминд аюултай цитокины шуургийг үүсгэдэг. Үүгээр шувууны томуу болон 1918 оны цар тахалыг үүсгэгч омгийн аль алиных нь түгээмэл бус хор хөнөөлт байдлыг тайлбарлаж болох юм. Хэдий тийм ч өөр нэг байж болох зүйл нь энэхүү их хэмжээний цитокин нь эдгээр омгийн бий болгосон вирусын массив репликацийн үр дүн байж болох ба дархлаа тогтолцоо өвчнийг даамжруулахад оролцдоггүй байж болно.

Хэвшсэн эмчилгээ
Худалдаанд шинэ вирусын эсрэг эмүүд гарч байгаа боловч амрах, шингэн их хэмжээгээр уух болон халуурах, булчин өвдөх зэрэгт аспирин, ибупрофен юмуу ацетаминофен (парацетамол) уух зэрэг хэвшсэн арга зам байсаар байна. Хэдий тийм ч томуугийн шинж тэмдэг бүхий хүүхэд, өсвөр насныханд аспирин агуулсан бүтээгдэхүүн өгөхгүй байх нь зүйтэй. Учир нь хэдий ховор боловч заримдаа Рей-ийн хамшинж гэгддэг аминд аюултай эмгэг үүсдэг байна.
Ханиад болон томуу нь вирусээр үүсгэгдэх тул ханиад болон томуу нь синус болон дотор чихний халдвар зэрэг бактерийн халдварыг үүсгээгүй л бол антибиотик хэрэглэх нь бага буюу огт үр нөлөөгүй байна. Эдгээр тохиолдолд антибиотик эмчилгээ хийх нь зүйтэй юм.
Томуугийн үед хамгийн сайн хэвшсэн арга хэмжээ бол хамгаалах бөгөөд томуугийн вакциныг томуугийн улирал эхлэхээс өмнө хийлгэнэ. Томуугийн вакцин нь эрүүл насанд хүрэгчидийг томуугаас 70-90 хувь сэргийлэх үр нөлөөтэй. Вакцин хийлгэж болохгүй хүмүүс (өндөгнөөс харшилтай юмууд саяхан өвдсөн (хатгаа г.м) учраас) болон вакцин хийлгээгүй өндөр эрсдэлтэй хүмүүст вирусын эсрэг эм тусална. Амантидин болон римантадин нь томуугийн А төрлийн өвчлөлийг багасгах ба өвчний эхний хэдэн хоногт тэдгээрийг өгнө. Шинэ эмүүд болох занамивир (Relenza)-ингаляциар өгдөг, озелтамивир (Tamiflu) А болон В төрлийн томуугийн вирусийг хоёуланг дарангуйлдаг гэж үздэг эдгээр эмүүдээр шинж тэмдэг илэрсэн эхний 2 өдрийн дотор эмчилж эхэлнэ. Relenza-г астматай, амьсгалалтын асуудалтай юмуу хүүхдэд зөвлөдөггүй. Хүүхдийг томуугаас сэргийлэхэд худалдаанд гараад буй хамрын цацлага хэлбэрийн вакцин (FluMist) үр нөлөөтэй нь тогтоогдоод байна.
Ханиад болон томуугийн эмчлэх өөр арга зам нь хамрын битүүг арилгах болон ханиалга намдаах эмүүд бөгөөд эдгээр нь шинж тэмдэгийг намдааж өгдөг боловч тэдгээрийг цусны даралт ихтэй, глаукомтай, чихрийн шижинтэй, зүрхний эмгэгтэй болон бусад олон өөрчлөлттэй хүмүүст анхааралтай хэрэглэх нь зүйтэй. Эмээс шалтгаалж илрэх гаж нөлөөнд нойрмоглох, толгой эргэх, нойргүйдэх зэрэг орно. Хэрэв эдгээр бүтээгдэхүүн нь таныг хамгийн ихээр зовоож буй шинж тэмдэгтэй тэмцдэг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Жишээ нь: антигистамин нь хамраас шингэн гоожих, нүднээс нулимс гарахын эсрэг үйлчилдэг бол аспирин юмуу ацетаминофен (парацетамол) нь өвдөлтийг намдаадаг.

Зовиурыг арилгах стратеги
Халдвар тараахаас сэргийлэх. Ханиад болон томууг үүсгэгч олонх вирус нь биеийн гадна, амьгүй обьект болон арьсан дээр 3-аас дээш цаг амьд байх боломжтой. Энгийн гар угаалт нь амьсгалын замын өвчлөлөөс сэргийлэх боломжгүй юм. Хамар болон нүдэндээ хүрэхээс зайлсхийх хэрэгтэй ба хүрсэн тохиолдолд халдвар эдгээр хэсгээр биед амархан нэвтэрдэг.

Шингэн уу. Ханиад томуунаас урьдчилан сэргийлэх, хурдан ангижрахын тулд хамгийн багадаа 64 унци, архины бус, каффейнгүй шингэн өдөр бүр ууж байх хэрэгтэй. Та өөрийгөө хангалттай хэмжээний шингэн авч байгаа эсэхээ шээс чинь өнгөгүй болсоноор мэдэж болно. Хэрэв ажил болон амьдарч буй орчин чинь хуурайшилттай бол ус сайн хэрэглэх нь хамгаас чухал. Хуурай агаар нь таны хамрын хөндийн салстуудад жижиг цав үүсэхийг дэмжиж, халдвар таны биемахбодид тархахад хүргэнэ. Та өвдсөн бол бүлээн шингэн нь цэр ховхорход тустай.

Халуун чинжүү (чили)-г туршаад үз. Чили нь капсайциныг агуулдаг ба энэ нь хамар болон хамрын синусын битүүрлийг сулруулж өгдөг. Хоолойн өвдөлтийн шинж тэмдэгүүдийг намдаахын тулд гаатай таблет, цай болон хандмалыг туршиж болно. Хэдий тийм ч эдгээр нь туулгах нөлөөтэй байдгийг анхаарна уу.

Ашигласан материал:
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Influenza
2. Nutraceuticals, The official American Nutraceutical Association Guide, page 84
3. http://emedicine.medscape.com/article/219557-overview

Neurosyphilis - Мэдрэлийн тэмбүү

Мэдрэлийн тэмбүү гэдэг нь төв мэдрэлийн системийг хамарсан архаг тэмбүүгийн халдварын үр дүн юм. Treponema pallidum төв мэдрэлийн системд инвази болох нь эмчлэгдээгүй тэмбүүгийн эрт үед тохиолддог. Мэдрэлийн тэмбүүгийн ихэнх тохиолдол нь тархины бүрхэвчийн хүрээнд байдаг ч хүндэрсэн тохиолдолд паренхимд нэвтрэх нь бий. Антибиотик эмчилгээнээс өмнө мэдрэлийн тэмбүү нь тэмбүүтэй өвчтөнүүдийн 25-35%-д тохиолддог байжээ. Орчин үед мэдрэлийн тэмбүү нь ХДХВ бүхий өвчтөнүүдэд түгээмэл тохиолддог.
Хоёрдогч тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 35-40% нь шинж тэмдэггүй төв мэдрэлийн системийн тэмбүүтэй байдаг ба эдгээр нь тархи нугасны шингэний шинжилгээгээр тодорхойлогддог. Үүнд:
o Лейкоцитийн тоо, уургийн түвшин юмуу глюкозын түвшин өөрчлөгдөх
o Venereal Disease Research Laboratory (VDRL)-ийн эсрэгбиеийн сорил эерэг гарах

Эмнэл зүй
Тэмбүүгийн олон тооны өөрчлөлтүүд нь цаг хугацаанаас хамаарна. Гуравдугаар үеийн буюу хожуу илэрсэн тэмбүүгийн өөрчлөлтүүд нь жижиг судасны эндартеритаас шалтгаалсан байх ба энэ нь ихэвчлэн төв мэдрэлийн системийн ваза вазорумыг хамарсан байдаг. Гуравдугаар үеийн тэмбүүг үүсч хөгжихөд нөлөөлөх хүчин зүйлс одоогоор тодорхойгүй байна. Гуравдугаар үеийн тэмбүү нь дараах 3 төрөлтэй.
1. Мэдрэлийн тэмбүү
2. Зүрх-судасны тэмбүү
3. Хожуу илэрсэн хоргүй (гумма) тэмбүү

Анхдагч тэмбүүгийн үед цочмог болон цочмогдуу асептик менингит илэрдэг. Тиймээс мэдрэлийн тэмбүү нь өргөн хүрээг хамарч, эрт илэрч болдог. Эмнэлзүй болон лабораторын шинжилгээний өөрчлөлтүүдэд тулгуурлан мэдрэлийн тэмбүүг дараах 6 төрөлд ангилж үзнэ.

1. 1-р төрөл: Мэдрэл-сэтгэцийн (хамгийн түгээмэл илэрдэг) өөрчлөлт (психоз, солиорол болон тэнэгрэл)
2. 2-р төрөл: Тархины судасны өөрчлөлт (тархины судасны шалтгаантай цочмог, хэсэг газрын мэдрэлийн гажуудал эсвэл дүрслэл оношилгоогоор харвалт батлагдах)
3. 3-р төрөл: Нүдний (увеит, хараа алдах, харааны мэдрэлийн дисфункци илрэх)
4. 4-р төрөл: Миелопати (цочмог, цочмогдуу юмуу архаг нугасны дисфункци. Үүнд tabes dorsalis багтана.)
5. 5-р төрөл: Таталт (Хоёрдогчоор бүх биеийг хамарсан болон хамраагүй хэсэгчилсэн таталт, миоклонус)
6. 6-р төрөл: Тархины торлог/гавлын мэдрүүлийн (тархины торлог болон гавлын мэдрүүл хязгаарлагдалтын шинжүүд)

Мэдрэлийн тэмбүүгийн шинж тэмдэг нь ихэвчлэн төвийн гаралтай байх ба доор дурдсан шинж тэмдэгүүд илэрнэ.
• Зан араншин өөрчлөгдөх – 33%
• Атакси – 28%
• Харвалт – 23%
• Нүдний шинж тэмдэгүүд (хараа бүрэлзэх, өнгөний мэдрэмж буурах, фотофобиа) – 17%
• Шээс ялгаралтын шинж тэмдэгүүд (давсаг сулрах) – 17%
• Хурц өвдөлт (төвөнх, хэвлий, бусад эрхтэний) – 10%
• Толгой өвдөх – 10%
• Толгой эргэх – 10%
• Сонсгол алдагдах – 10%
• Татах – 7%

Мэдрэлийн тэмбүүгийн бодит үзлэгээр илрэх өөрчлөлтүүд.
• Рефлекс сулрах – 50%
• Мэдрэхүйн алдагдал (проприорецепторын үйл ажиллагаа буурах, доргилтын мэдрэмж буурах) – 48%
• Хүүхэн харааны өөрчлөлт (анизокориа, Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа) – 43%
• Гавлын мэдрэлийн нейропати – 36%
• Тэнэгрэл, галзуурах юмуу параноиа – 35%
• Ромбергийн шинж – 24%
• Шаркотын шинж – 13%
• Гипотони – 10%
• Харааны атрофи – 7%

Мэдрэлийн тэмбүү нь 2 ерөнхий хэлбэртэй.
1. Төв мэдрэлийн системийн эрт үеийн нэрвэгдэл бүхий тархины бүрхүүлийн хүрээнд хязгаарлагдсан (Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү, Цочмог тэмбүүгийн менингит, Менинговаскуляр тэмбүү)
2. Паренхимийг хамарсан (Ерөнхий парези, Tabes dorsalis, Харааны атрофи)

Эмнэлзүйн дараах хэлбэрүүдтэй байна.
1. Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү
2. Цочмог тэмбүүгийн менингит
3. Менинговаскуляр тэмбүү (эндартерит)
4. Ерөнхий парези
5. Tabes dorsalis (мэдрэхүйн нейроны удаан хугацааны дегенераци)
6. Харааны атрофи

Мэдрэлийн тэмбүүгийн хожуу хэлбэр (tabes dorsalis болон ерөнхий парези)-үүд антибиотик эмчилгээ бий болсоноос хойш маш ховор тохиолдох болжээ. Өнөө үед хамгийн түгээмэл тохиолддог нь шинж тэмдэггүй юмуу шинж тэмдэг бүхий менингит юм.

Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү
Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү нь тархи-нугасны шингэнд VDRL сорил эерэг гарсанаар тодорхойлогдоно. Тархи-нугасны шингэн авахдаа судас гэмтээж улмаар тархи-нугасны шингэнтэй цус холилдохоос сэргийлэх хэрэгтэй учир нь үүний улмаас хуурамч эерэг үр дүн гардаг. Мэдрэлийн эмгэгийн шинж тэмдэг илрэхгүй.
Тархи нугасны шингэнд ихэвчлэн уургийн түвшин ихсэх, лимфоцитик плеоцитоз болон глюкозын түвшин хэвийн хэмжээнд байх зэрэг өөрчлөлт илэрнэ. Хоёрдогч тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 30%-д нь тархи-нугасны шингэн эмгэг өөрчлөлттэй байна. Мэдрэлийн тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 10%-д тархи-нугасны шингэний уургийн түвшин 46 mg/dL, 70%-д нь 46-100 mg/dL, 10%-д нь 100 mg/dL-ээс их байна. Тархи-нугасны шингэний цагаан эсийн тоо өвчтөнүүдийн 70%-д хэвийн байх ба 20%-д нь 5-10/µL, 10%-д нь 10/µL-ээс их байна.

Цочмог тэмбүүгийн менингит
Цочмог тэмбүүгийн менингит нь ихэвчлэн халдвар авсанаас хойш эхний нэг жилд тохиолдох ба тохиолдолын 10% нь хоёрдогч тууралт гарах үед оношлогддог. Өвчтөнд толгой өвдөх, тархины бүрхэвч цочролын шинж (хүзүүний хөшингө, толгой өвдөх, дотор муухайрах, бөөлжих) болон гавал тархины мэдрэлийн эмгэг өөрчлөлт, ялангуяа харааны мэдрэл, нүүрний мэдрэл болон сонор-тэнцвэрийн мэдрэлийн эмгэг өөрчлөлт илэрнэ. Ховор тохиолдолд тархины оронд нугасыг гэмтээснээр хэсэг газрын булчин сулрал болон мэдрэхүй алдагдалын шалтгаан болно. Менингит нь өөрөө аяндаа зүгээр болох ч эмчлээгүй тохиолдолд идэвхитэй халдвар цааш үргэлжлэх ба хожим илрэхдээ илүү хүнд мэдрэлийн тэмбүүгээр илэрнэ.

Менинговаскуляр тэмбүү
Менинговаскуляр тэмбүү нь анхдагч тэмбүүгийн халдвараас хойш хэдэн сараас 10 жил (дунджаар 7 жил)-ийн дараа тохиолдоно. Эндартерит нь эмгэг судлалд судас орчмын үрэвсэлээр (дунд хэмжээтэй судсанд илрэх Heubner-ийн артерит, жижиг гавлын гаднах судсанд илрэх Nissl-Alzheimer артерит) илэрнэ. Энэ нь интимагийн фибробластик пролифераци, медиагийн нимгэрэл болон адвентицийн лимфоцит хийгээд сийвэнт эсийн нэвчдэс бүхий фиброзлог болон үрэвсэлт өөрчлөлтийн улмаас бий болно. Ховор тохиолдолд аневризмын тэлэгдэлийг бий болгоно. Хөндийн нарийсалт нь тархины судасны тромбоз, ишеми, судасны бөглөрөл болон шигдээсийн урьдал хүчин зүйл болдог. Менинговаскуляр тэмбүү нь өвөрмөц шинж тэмдэг илрэхээс өмнө хэдэн долоо хоногоос хэдэн сар үргэлжилсэн өвөрмөц бус шинж тэмдэгтэй байна. Эдгээр өвөрмөц бус шинж тэмдэгт нэг талын мэдээгүйжилт, парестези, дээд юмуу доод мөчдийн сулрал, толгой өвдөлт, тэнцвэр алдагдал, нойргүйдэл болон зан араншин өөрчлөгдөх зэрэг сэтгэцийн эмгэг өөрчлөлтүүд орно. Өвөрмөц шинж тэмдэг эхлэхдээ тасалданги байдлаар юмуу эсвэл хэдэн өдрийн турш үргэлжлэх удаан явцтайгаар эхэлнэ. Хэдий тийм ч энэ нь мөн халдварт артеритаар илрэх ба ишемийн харвалтын шалтгаан болдог. Эдгээр үр дүн нь залуу өвчтөнүүдэд илүү түгээмэл илэрдэг. Ангиографийн тусламжтай цусны судасны нарийссан хэсэг болон бүтэн бөглөрлийг тодорхойлох боломжтой.

Tabes dorsalis
Tabes dorsalis нь мэдрэхүйн нейроны удаан хугацааны дегенераци юм. Дегенерацид өртдөг мэдрэлүүд нь нугасны арын багана болон арын ёзоорын мэдрэхүйн нейронууд байна. Tabes dorsalis-ийн шалтгаан нь демелинжилт бөгөөд эмчлэгдээгүй тэмбүүгийн халдварын улмаас бий болно. Эхний халдвараас хойш шинж тэмдэг илрэлгүй хэдэн арван жил болдог. Илрэх шинж тэмдэгт ядарч сульдах, рефлекс буурах, ямар нэг обьектив шалтгаангүйгээр арьсанд өвдөлт мэдрэгдэх буюу парестези, гэнэтийн түлж буй мэт өвдөлт, хатгах мэт мэдрэмж болон гипоэстези, үений давшингуй дегенераци, координаци алдагдах, хүчтэй өвдөх болон гажуу мэдрэх (глоссодиня-ам түлэгдэх мэт мэдрэмж), зан араншингийн өөрчлөлт, тэнэгрэл, дүлийрэл, харааны алдагдал болон гэрлийн хариу урвал алдагдах (Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа-хоёр талын хүүхэн хараа жижигрэх. Өвчтөн ойрын обьект дээр фокуслахад хүүхэн хараа нарийсах боловч тод гэрэлд хүүхэн хараа нарийсахгүй) орно. Нугасны рефлексийн мэдрэхүйн нум гэмтсэний улмаас араг ясны булчин гипотоник болдог. Өвдөгний угз татах, болон тойгны рефлекс буурах (Westphal-ийн шинж гэнэ) зэрэг шөрмөсний гүний рефлексүүд буурах юмуу алга болдог. Хэрэв эмчлэлгүй орхивол tabes dorsalis нь парализ, тэнэгрэл болон сохролд хүргэнэ. Мэдрэлийн гэмтэл нэгэнт бий болсон бол эргэж сэргэхгүй. Энэхүү эмгэг нь эрэгтэйчүүдэд эмэгтэйчүүдээс илүү их байна. Эхлэл нь ихэвчлэн амьдралын дунд үед тохиолдоно. ХДХВ-ийн халдвартай холбоотой tabes dorsalis-ийн тохиолдол нэмэгддэг.


Нугасны хөндлөн зүслэгт арын баганыг хамарсан тэмбүүгийн деструкцийг (дээд төв хэсэг дэхь цайвар талбай) харуулжээ. Энэ нь биеэс тархи руу мэдрэхүйн мэдээллийг дамжуулдаг.

Ерөнхий парези
Ерөнхий парези нь тэмбүүгийн халдвараас шалтгаалсан төв мэдрэлийн систем болон тархийг хамарсан мэдрэл-сэтгэцийн өөрчлөлт юм. Энэ нь эхэндээ сэтгэцийн эмгэг гэж тооцогдож байсан ба шинжлэх ухаанд 19-р зууны орчим мэдэгдсэн байна. T pallidum-ийн халдвар авсанаас хойш 20-30 жилийн дараа ерөнхий парези илэрнэ. Эмгэг судлалд энэ нь фиброз, мөхлөгөнцөрт эпендимит, холтослогийн паренхимийн дегенераци (атрофи, глиоз) болон эдэд наалдсан спирохет бүхий судас орчмын болон тархины бүрхэвчийн архаг үрэвсэлээр тодорхойлогдоно. Илүү хөгжсөн шатанд Fisher-ийн товруу илэрнэ. Эдгээр товруунууд нь тархины паренхим дахь жижиг миелинжээгүй гэмтэлүүд бөгөөд голчлон духны болон зулайн холтослогт байрлана. Өвчтөнд ихэвчлэн сэтгэцийн шинж тэмдэг далдуур илрэх ба хамгийн түрүүнд өвчтөний гэр бүлийнхэн болон найз нар нь мэдсэн байдаг. Ерөнхий парези нь мэдрэлийн тэмбүүгийн хүнд илрэл юм. Энэ нь архаг тэнэгрэл бөгөөд эцэстээ 2-3 жилийн дотор үхэлд хүргэнэ. Ерөнхийдөө энэ үед өвчтөн нь давшингуй зан араншингийн өөрчлөлттэй, ой санамжаа алдсан, өөрийгөө хянах чадвар муудсан байна. Илүү ховор тохиолдолд өвчтөнүүд нь психоз, депресс болон солиоролтой болсон байна. Тархины дүрслэл оношилгоонд ихэвчлэн атрофи илэрнэ.

Харааны атрофи
Харааны тэмбүү нь шинээр бий болж буй тахал юм. Тэмбүү нь нүдийг хамрахдаа ихэвчлэн урд талын увеит юмуу панувеит (мөхлөгөнцөрт болон мөхлөгөнцөрт бус), ретинит, торлогийн васкулит, витреит болон папиллит байдлаар илэрнэ. Фотофобиан шинжүүд тодорхой илэрдэг. Эдгээр бүх шинж тэмдэг нь мэдрэлийн тэмбүүгийн нийтлэг эмчилгээ болох булчинд пенициллин-G тарих эмчилгээнд арилна. Харааны атрофи нь хожуу үеийн тэмбүүгийн харьцангуй түгээмэл илэрдэг өөрчлөлт юм. Солонгон бүрхэвч урд линзтэй наалдаж болох ба үүний улмаас хүүхэн хараа хөдөлгөөнгүй болдог. Үүнийг Argyll Robertson-ы хүүхэн хараатай андуурч болохгүй.

Ялган оношилгоо
• Хэрэв гавлын мэдрүүлийн саажилт илэрсэн бол бусад суурийн менингит байж болохыг анхаарна. Бусад организмын шалтгаант цочмог менингит мөн байж болно.
• Менинговаскуляр тэмбүү нь харвалттай төстэй шинжээр илэрдэг. Энэ тохиолдолд бусад бүх судас бөглөрлийн болон ишемийн харвалтын шалтгааныг магадалж үзнэ.
• Хэрэв гумма илэрсэн бол анхдагч хавдар болон хорт хавдарын метастаз зэрэг бусад эзэлхүүнт эмгэгүүдээс ялган оношилно.
• Ерөнхий парези нь сэтгэцийн шинж тэмдэгүүдтэй андуурагдах ба үүнд солиорол, тэнэгрэл, галзуурах, психоз, зан араншингийн өөрчлөлт болон сэтгэл гутрал орно.
• Tabes dorsalis нь нугасны цочмогдуу дегенераци юм. Үүнийг Multiple sclerosis-той заавал ялган оношилно. Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа нь Tabes dorsalis байж болохыг илтгэнэ.

Лабораторын шинжилгээ
Мэдрэлийн тэмбүүг нэг шинжилгээгээр хангалттай өвөрмөц болон мэдрэгээр эцсийн байдлаар оношлох лабораторын сорил байхгүй байна. Тэмбүүг оношлох нь бусад халдварыг оношлохоос харьцангуй хүнд хэвээр байсаар байгаа юм. Тэмбүүгийн үүсгэгч нь өсгөвөрт хангалттай ургадаггүй тул оношилгоог халдварын эсрэг иммунологийн хариу урвал юмуу идэвхитэй шанкр болон кондиломагаас организмыг илрүүлэхэд тулгуурлан гүйцэтгэж байна.
Тэмбүүгийн үеийн арьсны гэмтэлээс бараан талбайд микроскопиор харах нь хамгийн өвөрмөц техник болдог. Энэ нь салслаг эксудатаас амьд трепонемаг илрүүлдэг арга юм.
Саяхан T pallidum-ийн геномын дарааллыг бүрэн тогтоосон нь оношилгооны сорилыг сайжруулж болох юм. Хэдий тийм ч серологийн шинжилгээ нь одоо үед стандарт сорил болоод байна.
Мэдрэлийн тэмбүүг оношлох нь тархи-нугасны шингэнийг шинжилдэг. Шинжилгээнд гарах өөрчлөлтүүдэд дараах зүйлс орно.
• Уургийн түвшин нэмэгдэх
• Плеоцитоз
• Тархи-нугасны шингэнд VDRL сорил эерэг гарах

Өвчтөнүүдийн 70-аас дээш хувьд уургийн түвшин нэмэгдэлт болон плеоцитоз илэрсэн байдаг. Тодорхой бус хугацаагаар юмуу 1-ээс дээш жил эмчилгээ хийлгээгүй бүх өвчтөнд тархи-нугасны шингэний шинжилгээ хийхийг зөвлөдөг.

Дүрслэл оношилгоо

50 настай эрэгтэй, сүүлийн 3 сарын турш давшингуй тэнэгрэлийн өгүүлэмжтэй, таталт илэрсэн. Серологийн шинжилгээгээр идэвхитэй мэдрэлийн тэмбүү батлагдсан.

Зураг А: Дунд тархины түвшин дэхь FLAIR image, хөндлөн зүслэг

Зураг В: Гүүрийн түвшин дэхь FLAIR image, хөндлөн зүслэг. Хоёр талын, тэгш бус, чамархайн дэлбэн дэхь гиперинтенсив дохиолол. Баруун нь зүүнээсээ их ажээ.

Зураг С: Дунд тархины түвшин дэхь Т1 weighted image, хөндлөн зүслэг. Зурагт зүүн чамархайн дэлбэнгийн бага зэргийн атрофи харагдаж байна. Энэ нь тэр хэсгийн чамархайн эвэр тэлэгдсэн байгаагаар батлагдана.


Тархины CT шинжилгээнд чамархайн эвэрийн томрол (зүүн талын зураг) болон хажуугийн ба гуравдугаар ховдолын томрол (баруун талын зураг) илэрчээ.


Тархины MRI-н зурагт бага зэрэг томорсон хажуугийн ховдолууд (зүүн талын зураг) болон хипокампийн атирааг хамарсан чамархайн дэлбэнгүүдийн дунд хэсгийн гиперинтенсив дохиолол илэрчээ.

Эх сурвалж:
Harrison’s Principles of Internal Medicine, 14th edition, volume 1, page 1027
http://www.medscape.com/viewarticle/442908_2
http://emedicine.medscape.com/article/1169231-overview
http://en.wikipedia.org/wiki/Syphilis#Neurosyphilis
http://en.wikipedia.org/wiki/General_paresis
http://en.wikipedia.org/wiki/Tabes_dorsalis

Felon - Гөгий

Тодорхойлолт
Ерөнхий ойлголт
Felon нь хурууны үзүүрийн зөөлөн эдийн төгсгөл хэсгийн халдвар юм.

Эмгэг жам
Хурууны үзүүрийн зөөлөн эд нь хурууны өндөгийг тогтворжуулагч босоо таславчаар хэд хэдэн жижиг хэсэгт хуваагддаг. Эдгээр хэсгүүдийн дотоод дахь халдвар нь буглаа хэлбэржих, хавагнах, төгсгөл хэсгийн даралт хурдацтай нэмэгдэх зэрэгт хүргэдэг. Энэхүү даралт ихсэлт нь цусны урсгалыг муутгаж арьс болон зөөлөн эдийн үхжилд хүргэнэ.

Тархалт
Нэгдсэн улсад
Felon болон paronychia нь гарын бүх халдварын ойролцоогоор гуравны нэгийг эзэлнэ. Эрхий болон заагч хуруу нь халдварт хамгийн ихээр өртдөг хуруунууд юм.

Нас баралт/урхаг үлдэлт
Арьсны үхжилттэйгээр, өөрөө аяндаа зүгээр болох нь бий. Арьсыг нээгээгүй үед остеомиелит, теносиновит болон халдварт артирит үүснэ.


Paronychia нь эмчлэхгүй бол felon болж гүнзгийрдэг.

Эмнэл зүй
Анамнез
• Модны өргөс болон тольны хагархай нь түгээмэл урьдал шалтгаан болдог ба өвчтөнүүдийн хагаст нь гэмтэлийн түүх байхгүй байна. Халдвар мөн paronychia-аас тархаж болно.
• Эхний жижиг гэмтэл нь целлулитийн шалтгаан болох ба энэ нь хурууны зөөлөн эд рүү тасархайтаж орсон нягт фиброз таславчаар хязгаарлагддаг.
o Энэхүү эрт үеийн халдвар нь чинэрсэн, хатгасан өвдөлтийн шалтгаан болно.
o Энэ шатандаа халдвар өөрөө аяндаа, ялангуяа антибиотик хэрэглэсэн үед арилна. Ихэнх өвчтөн эмнэлэгт үзүүлдэггүйгээс тавилан муу тохиолдолын тоо тодорхойгүй байна.
• Хэрэв халдвар арилахгүй бол буглаа хэлбэржиж лугшсан өвдөлт бий болдог.

Бодит үзлэг
• Felon нь илрэхий лугшсан өвдөлт, чинэрэлт болон хурууны үзүүрийн зөөлөн эд хавагнасан байдгаар тодорхойлогдоно.

Шалтгаан
• Staphylococcus aureus хамгийн түгээмэл шалтгаан болдог. Метицилинд тэсвэртэй Staphylococcus aureus-аар халдварлагдсан felon тэмдэглэгддэг.
• Дархлаа дарангуйлагдсан өвчтөнд грам-сөрөг организмууд илэрдэг.
• Eikenella corroden нь диабет бүхий хурууны үзүүрээ хазуулсан хүмүүст илэрдэг.

Ялгах онош
Cellulitis
Fingertip Injuries
Herpetic Whitlow
Paronychia

Шинжилгээ
Лаботарторийн шинжилгээ
• Лаботарторийн шинжилгээ шаардлагагүй.

Дүрслэл оношилгоо
• Felon-ийг эмчлэхгүй юмуу буруу эмчилбэл яваандаа остеомиелитэд хүргэнэ. Хүнд тохиолдол болон дархлаа дарангуйлагдсан өвчтөнүүдэд рентген шинжилгээ хийнэ.


Эмчилгээ
Яаралтай тусламжийн тасаг дахь тусламж
• Felon-ий эрт үед тохирсон эмчилгээ хийснээр буглаа хэлбэржихээс сэргийлнэ.
• Өвдөлт нэмэгддэг тул стафилококк болон стрептококкын эсрэг антибиотик хэрэглэнэ.
• Чинэрэлт үүссэн үед венийн урсгалыг чөлөөлж өгсөнөөр буглаа хэлбэрждэггүй.
• Метицилинд тэсвэртэй Staphylococcus aureus зонхилсон бол дренаж хийнэ
• Өндөгний дунд шугамаар зүслэг хийх ба учир нь энэ зүслэг нь мэдрэл болон цусан хангамжийг хамгийн багаар гэмтээдэг.
• Тетанус иммунизацийг нэмэгдүүлэх
• Хурууны хориг хийх
• Хамгийн их эмзэглэл бүхий хэсэгт 11 номерийн ирээр богино зүслэг хийх. Скальпелиар зөвхөн арьсыг зүснэ.
• Мохоо багаж ашиглан идээг гадагшлуулж байх нь мэдрэлийн хүндрэл болон халдвар шөрмөсний бүрхүүл рүү нэвтрэх боломжийг бууруулна. Босоо хальсан таславчийг хувааж болохгүй.


Paronychia-ийн үеийн perionychium-ийн доорх буглааг гадагшлуулж байгаа нь.

• Шарх руу самбай сулхан чигжиж хийснээр арьс битүүрэхээс сэргийлнэ. Сул боож, хурууг чиг барьж боон, гарыг зүрхнээс дээш өргөнө.
• Зүслэгүүд
o Дээд хажуу зүслэг, алганы тууш зүслэг, алганы хөндлөн зүслэг, тэшүүрийн мод болон загасны ам хэлбэрийн зүслэгийг дренаж хийхэд зөвлөсөн байдаг. Эдгээр зүслэгийн зарим нь ач холбогдолгүй төдийгүй хүнд гэмтэл үүсгэх боломжтой.
o Felon-ий үед хамгийн их эмзэглэл бүхий хэсэгт зүснэ. Зүслэгийг хурууны алсын үеийг хөндлөн дайрахгүй байхаар хийх хэрэгтэй ба ингэснээр хурууны алсын үений атираанд нугалах контрактур үүсэхээс сэргийлнэ.
o Дунд шугамаар тууш зүслэг хийх нь үр нөлөөтэй бөгөөд ятрогений хүндрэл гардаггүй ба үүнийг бусад уламжлалт зөвшөөрөгдсөн зүслэгүүдтэй цуг хийнэ.
o Хажуу болон хөндлөн зүслэгүүд нь мэдээ алдалт болон ишемийн түгээмэл шалтгаан болдог.
o Загасны ам хэлбэрийн зүслэг нь хурууны үзүүрийн тогтворгүй өвдөлтөд хүргэдэг.

Зөвлөгөө
• Илүү бүрдмэл тохиолдолд гарын мэс засалчийн зөвлөгөө авна.

Эмүүд
Эмийн эмчилгээний зорилго нь халдварыг эмчлэх болон цаашдын хүндрэлээс сэргийлэхэд чиглэнэ.

Antibiotics

Dicloxacillin (Dycill, Dynapen)
Эсийн ханын синтезийг дарангуйлагч бактерицид антибиотик. Пенициллиназа нийлэгжүүлэгч стафиллококкын шалтгаант халдварыг эмчилнэ. Стафиллококкын халдварыг сэжиглэсэн үед эмчилгээг энэ антибиотикоор эхлүүлж болно.

Erythromycin (EES, E-Mycin, Ery-Tab)
РНХ хамааралт уургийн нийлэгжилтийг дарангуйлагч сонгомол антибиотик. Рибосомын пептидил тРНХ-ийн задралыг идэвхижүүлдэг байж болно. Ингэснээр бактерийн өсөлтийг дарангуйлна. Стрептококк болон S aureus зэрэг мэдрэг удмаар үүсгэгдсэн халдварын эмчилгээнд зөвлөдөг. Хүүхдэд нас, жин болон халдварын хүндийн зэргийг харгалзан тунг тогтооно. Өдөрт хоёр тунгаар өгөхийг зөвлөдөг ба өдрийн нийт тунгийн хагасыг 12 цагийн зайтай өгнө. Илүү хүнд халдварын үед тунг хоёр дахин нэмэгдүүлнэ.

Cephalexin (Keflex, Biocef)
Өөр нэг сонгодог антибиотик. Нэгдүгээр үеийн цефалоспорин нь бактерийн эсийн ханын синтезийг дарангуйлсанаар бактерийн репликацийг дарангуйлдаг. Бактерицид үйлчилгээтэй ба эсийн хана үүсгэж хурдан үрждэг организмын эсрэг үр нөлөөтэй.

Nafcillin (Unipen)
Хүнд халдварт зөвлөдөг. Пенициллиназа нийлэгжүүлэгч стафиллококкын халдварыг эмчилнэ. Пенициллин G тэсвэртэй стафиллококкын халдвартай магадгүй бүх өвчтөний эхлэл эмчилгээнд хэрэглэнэ. Пенициллин G мэдрэг стафиллококк организмын эмчилгээнд хэрэглэхгүй. Хүнд халдварын үед эмчилгээнд парэнтералиар хэрэглэнэ. Хүнд халдварын үед нэлээн өндөр тун шаардлагатай. Нөхцөл байдал сайжирхад эмчилгээг амаар уухаар болгож өөрчилнө. Судсаар хэрэглэхэд ялангуяа настай хүмүүст тромбофлебитийн хүндрэл хааяа тохиолддог тул парэнтераль байдлаар богино хугацаанд (24-48цаг) хэрэглээд амаар уухаар болгоно.

Sulfamethoxazole and trimethoprim (Bactrim DS, Septra DS)
Дигидрофолийн хүчлийн нийлэгжилтийг дарангуйлсанаар бактерийн өсөлтийг дарангуйлна.

Цаашдын эмнэлэгээс гадуурх тусламж
• Хурууг чиг барьж боох, хурууг өргөх
• 2 өдрийн турш дэглэм сахих
• 2 өдрийн дараа боолтыг авна

Хүндрэлүүд
• Хурууны алсын нугаламын диафизийг хамарсан остеомиелит нь түгээмэл тохиолдох хүндрэл
• Ихээхэн хүнд хүндрэл нь зэргэлдээх халдвараас тархсан цочмог теносиновит юм. Энэ ихэвчлэн ятрогений байх ба анхааралгүйгээс нугалагч шөрмөсний бүрхүүлийг скальпелиар гэмтээснээс болно.
• Бусад хүндрэлд арьсны үхжил, хурууны үзүүрийн деформаци, халдварт артирит болон өндөгний тогтворгүйжилт орно.

Тавилан
• Тохирсон эмчилгээг эрт хийвэл тавилан сайн

Miscellaneous
Medicolegal Pitfalls
• Халдварын эсрэг тохиромжтой эмчилгээн дээр алдсанаар хүнд хүндрэлд хүргэнэ
• Битүү хэсэг дэхь идээний хуримтлал болон чинэрэлтийг дутуу сулласнаар остеомиелит болон арьсны үхжилд хүргэнэ.
• Зориудын зүслэгийг буруу гүйцэтгэснээр хурууны үзүүрт тогтворгүй эмзэглэл үүсэх, хурууны алсын үений нугалах атираанд контрактур үүсгэнэ.

Эх сурвалж: www.emedicine.com / Emergency Medicine / Infectious Diseases / Felon