Health News from Medical News Today


Monday, January 2, 2012

Таргалалтаар өдөөгдсөн тархины өөрчлөлт нь жингээ хянах хэцүү байдгийн шалтгаан байж болно

Таргалалтын үр дүнтэй эмчилгээнд тулгарч буй хамгийн том саад тотгор бол хоолны дэглэм болон дасгал хөдөлгөөнөөр олж авсан жин хасалт эргэж хэвэндээ орох хандлагатай байдагт оршдог. Энэ нь физиологийн шалтгаанаас улбаатай байж болох тухай баримт нотолгоонууд улам бүр нэмэгдсээр байна. Тун саяхан Австралийн судлаачдын бүтээлд дурьдагдсанаар их хэмжээний жин хасалтын дараа хоолны дуршилыг зохицуулагч дааврууд хоолны дуршилыг нэмэгдүүлэх түвшинд дахин хүрдэг ажээ.  

Энэхүү шинэ судалгаа Journal of Clinical Investigation сэтгүүлийн 12 сарын 27-ны дугаарт нийтлэгдсэн ба цааш цаашдын баримт нотолгоо шаардлагатай байгаа юм. Ахлах автор болох Вашингтоны Их Сургуулийн анагаах ухааны профессор Dr. Michael W. Schwartz болон түүний багийнхан хоолны дэглэмээр өдөөгдсөн таргалалт бүхий мэрэгч болон хүнд жингийн хяналтыг зохицуулж байдаг тархины хэсэгт хэрхэн бүтцийн өөрчлөлт гардагийг тайлбарлажээ.

Monday, December 13, 2010

Аура бүхий мигрень нь ишемийн харвалт болох эрсдэлийг 2 дахин нэмэгдүүлдэг

British Medical Journal (BMJ)-ийн 2009 оны 10 сарын 27-ны онлайн дугаарт нийтлэгдсэн шинэ мета-анализид дурьдсанаар аура бүхий мигрень нь ишемийн харвалт болох эрсдэлийг 2 дахин нэмэгдүүлдэг ажээ. Эрсдэл аура бүхий мигреньтэй тамхи татдаг, эстроген агуулсан жирэмслэлтээс хамгаалах эм хэрэглэдэг залуу эмэгтэйчүүдэд өндөр байдаг аж.
Судалгааны багын ахлагч Markus Schϋrks, MD болон түүний Brigham and Women's Hospital in Boston, Massachusetts дахь баг, мигрений мэргэжилтэн Dr. Tobias Kurth-ийн INSERM in Paris, France, болон Merck Research Laboratories, Whitehouse Station, New Jersey дэхь багийн зүгээс аль нэг төрлийн мигрень болон зүрх судасны эмгэгийн хоорондын холбоо хамаарлын талаарх 25 тохиолдол хяналтын болон кохорт судалгаанд анализ хийсэн байна. Тэд мигрень болон ишемийн харвалтын хооронд ач холбогдол өгөхүйц холбоо хамаарал буйг илрүүлсэн ба энэхүү эрсдэл аура бүхий мигреньтэй хүмүүсийн дунд өндөр (харьцангуй эрсдэл 2.16) байж аура илэрдэггүй мигрений үед нэмэгддэгүй ажээ.
Түүнчлэн харвалт болох эрсдэл эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад эмэгтэйчүүдэд (харьцангуй эрсдэл эмэгтэйчүүдэд 2.08, эрэгтэйчүүдэд 1.37), 45 наснаас залуу мигреньтэй өвчтөнүүдэд (45-аас дээш насныханд харьцангуй эрсдэл 2.65), тамхичдад (харьцангуй эрсдэл 9.03), тухайн үед жирэмслэлтээс хамгаалах эм ууж буй эмэгтэйчүүдэд (харьцангуй эрсдэл 7.02) тус тус өндөр байдаг байна.


Migraine with aura and increased risk of ischaemic stroke

Sunday, December 12, 2010

Хүүхдийн миоклоник эпилепсийн үеийн MRI

Тархины MRI-аар ихэвчлэн өөрчлөлт гардаггүй боловч voxel (volumetric pixel - эзэлхүүний нягтрал)-д суурилсан техник ашигласан чанарын морфометрийн судалгаагаар хүүхдийн миоклоник эпилепси бүхий өвчтөнүүдэд зарим ялгаа ажиглагддаг байна.

Жишээ нь: хүүхдийн миоклоник эпилепси бүхий өвчтөнүүдийн таламус, инсула кортекс болон 2 талын бага тархины тал бөмбөлөгт саарал зураглал буурсан байдаг ажээ. Түүнчлэн эдгээр өвчтөнүүдэд right superior frontal, orbitofrontal болон medial frontal gyri хэсгүүдэд саарал зураглал нэмэгдсэн байдаг байна. Гэрэлд мэдрэг хүүхдийн миоклиник эпилепси бүхий өвчтөнүүдийг хяналтын бүлэгтэй харьцуулахад харааны кортексийн саарал зураглал буурсан байдаг ба ийм өөрчлөлт гэрэлд мэдрэг бус өвчтөнүүдэд илэрдэггүй байна.

Tuesday, October 12, 2010

Pain

Өвдөлтийн сэдээлт нь арьс болон висцераль хальсан дахь ноцицепторт хүлээн авагдах ба ноцицептор нь өндөр эрчимтэй, хорон бус сэдээлт (хөөж хавдах, температурын өөрчлөлт), түүнчлэн эдийн гэмтэлийн улмаас сэрэлд ордог (→A). Үхэжсэн эсүүд К+ болон эсийн дотоод уургуудыг ялгаруулна. Эсийн гаднах К+-ийн концентраци нэмэгдсэнээр ноцицепторыг деполяризаци болгох ба харин уургууд болон зарим нөхцөлд гаднаас нэвтэрсэн микроорганизмууд үрэвсэлийн шалтгаан болдог. Үүний үр дүнд өвдөлт үүсгэгч медиаторууд чөлөөлөгдөнө. Лейкотриенүүд, простагландин Е2 болон гистамин нь ноцицепторуудыг мэдрэгжүүлэх ба ингэснээр бусад өвдөлт үүсгэх босгын өмнөх (subthreshold) хортой болон хоргүй сэдээлтүүд өвдөлт үүсгэх боломжтой болно (гипералгези, аллодиня). Эдийн гэмтэл нь мөн цусны бүлэгнэлтийг идэвхижүүлэх ба үүний улмаас брадикинин болон серотонин ялгардаг. Хэрэв тухайн газар судас бөглөрсөн бол ишеми тохиолдох ба үүний үр дүнд эсийн гадна К+ болон Н+-ийн хуримтлал бий болж цаашдаа мэдрэгжсэн ноцицепторыг идэвхижүүлнэ. Гистамин, брадикинин болон простагландин Е2 медиаторууд нь судас тэлэх нөлөөтэй бөгөөд судасны нэвчимхий чанарыг нэмэгдүүлдэг. Үүний үр дүнд хэсэг газрын хаван бий болж эдийн даралт нэмэгдэх ба энэ нь мөн ноцицепторуудыг идэвхижүүлнэ. Ноцицепторууд идэвхижилт нь субстанци Р (SP) болон кальцитонин гене-хамааралт пептид (CGRP)-ын ялгаралыг бий болгох ба энэ нь үрэвсэлийн хариу урвалыг дэмжиж өгөх ба мөн түүнчлэн судас тэлэгдэлтийг бий болгож, судасны нэвчимхий чанарыг нэмэгдүүлнэ.
Судас тэлэгдэлийн дараагаар судас нарийсалт (серотониноор) бий болох нь магадгүй мигрений дайрлагын шалтгаан болж болно (дахин давтагдсан хүнд толгой өвдөлт, ихэвчлэн нэг талын ба тархины вазомотор эмгэг өөрчлөлтөөс улбаалсан мэдрэлийн дисфункцитай холбоотой).

Эрхтэн болон арьсны гадаргуугийн афферент ширхэг нугасны хэсгүүдэд сүлжээ үүсгэдэг. Жишээ нь афферент мэдрэл нугасанд ижил нейронтойгоо нийлдэг (→B). Эрхтэн дэхь ноцицептор сэрэлд орсоны дараагаар нугасны сегмент дэхь ижил нейронтойгоо холбоос үүсгэсэн афферент ширхэг, тэдгээрт харгалзах арьсны талбайд өвдөх мэдрэхүйг сэдээж өгдөг (referred pain, →B1). Жишээлбэл миокардийн шигдээсийн үед өвдөлт зүүн мөр болон зүүн гар луу тархана (Head-ийн бүс).
Projected pain нь мэдрэлийн сэдээлтээр бий болдог (sulcus ulnaris дахь nerves ulnaris-ийн г.м, →В2). Өвдөх мэдрэмж тухайн мэдрэлийн innervations хэсэг рүү дамжина. Projected өвдөлтийн өвөрмөц хэлбэр нь ампутаци хийгдсэн мөч юмуу байхгүй хэсгийн хуурамч (phantom) өвдөлт юм. Невралгийн үед мэдрэл болон хойд язгуурын тасралтгүй үргэлжлэх эмгэг сэдээлт innervation хэсэгт архаг өвдөлтийг бий болгоно.
Импульс нугасан дахь афферент мэдрэлийн синапс болон урд-хажуу замаар дамжин таламуст хүрэх ба эндээсээ бусад хэсгүүд буюу биеийн мэдрэхүйн бор давхарга, cingular атираа болон Insular бор давхаргад тархана (→С). Тохирох холбоосууд нь өвдөх мэдрэхүйн хэд хэдэн бүрэлдэхүүнийг бий болгодог. Үүнд: мэдрэхүйн (байрлал болон эрчимийн мэдрэмж), affective (ailment), хөдөлгөөний (хамгаалах рефлекс, булчингийн тонус, татвалзал), автономит (цусны даралтын өөрчлөлт, тахикарди, хүүхэн хараа өргөсөх, хөлрөлт, дотор муухайралт). Таламус болон нугасан дахь холбоосууд нь бор давхарга, дунд тархины усан суваг орчмын холтослог эд болон улаан бөөмөөс ирэх уруудах замуудаар дарангуйлагдах ба эдгээр замууд норэпинефрин, серотонин болон ялангуяа эндорфинүүдийг ашигладаг. Таламусын гэмтэл нь эдгээр дарангуйллыг үгүй хийснээр өвдөлт үүсгэх боломжтой (таламусын хам шинж).
Өвдөлтийн эсрэг үйл явцад өвдөлтийн рецепторуудын идэвхижил дарангуйлагдана. Жишээлбэл гэмтсэн хэсгийн температурыг бууруулах, простагландины нийлэгжилийг дарангуйлагчид (→С1) зэргээр. Өвдөлт дамжилт температур бууралт болон Na+ сувгийн хоригчид (хэсгийн мэдээгүйжлэгчид, →С2)-оор дарангуйлагдана. Таламус дахь дамжилт мэдээгүйжүүлэг болон алкоголиор дарангуйлагддаг (→С5). Мэс заслаар мэдрэлийг таслах замаар одоогийн болон цаашдын өвдөлт дамжилтыг алдагдуулах оролдлогууд хийгдсээр байна (→С6). Электроакупунктур болон арьсан доогуурх мэдрэл сэдээх үйлдэл нь уруудах, өвдөлт дарангуйлах замыг идэвхижүүлжнэ (→С3). Эндорфины рецепторууд нь морфин болон түүнтэй хамааралтай эмүүдээр идэвхиждэг (→С4). Дотоод өвдөлт дарангуйлах механизм нь эмчилгээний сэтгэл заслын аргуудтай хавсарсан байна.
Фармакологийн аргаар юмуу эсвэл маш ховор, төрөлхийн мэдээгүй байх нөхцөл байдлын улмаас өвдөлт хэмээх энэхүү анхааруулах үйл ажиллагаа алдагдана. Өвдөлтийн шалтгааныг арилгахгүй бол үр дагавар нь аминд аюултай байж болдог.


Эх сурвалж:
Color Atlas of Pathophysiology / Neuromuscular and Sensory Systems / Pain

Saturday, March 20, 2010

Neurosyphilis - Мэдрэлийн тэмбүү

Мэдрэлийн тэмбүү гэдэг нь төв мэдрэлийн системийг хамарсан архаг тэмбүүгийн халдварын үр дүн юм. Treponema pallidum төв мэдрэлийн системд инвази болох нь эмчлэгдээгүй тэмбүүгийн эрт үед тохиолддог. Мэдрэлийн тэмбүүгийн ихэнх тохиолдол нь тархины бүрхэвчийн хүрээнд байдаг ч хүндэрсэн тохиолдолд паренхимд нэвтрэх нь бий. Антибиотик эмчилгээнээс өмнө мэдрэлийн тэмбүү нь тэмбүүтэй өвчтөнүүдийн 25-35%-д тохиолддог байжээ. Орчин үед мэдрэлийн тэмбүү нь ХДХВ бүхий өвчтөнүүдэд түгээмэл тохиолддог.
Хоёрдогч тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 35-40% нь шинж тэмдэггүй төв мэдрэлийн системийн тэмбүүтэй байдаг ба эдгээр нь тархи нугасны шингэний шинжилгээгээр тодорхойлогддог. Үүнд:
o Лейкоцитийн тоо, уургийн түвшин юмуу глюкозын түвшин өөрчлөгдөх
o Venereal Disease Research Laboratory (VDRL)-ийн эсрэгбиеийн сорил эерэг гарах

Эмнэл зүй
Тэмбүүгийн олон тооны өөрчлөлтүүд нь цаг хугацаанаас хамаарна. Гуравдугаар үеийн буюу хожуу илэрсэн тэмбүүгийн өөрчлөлтүүд нь жижиг судасны эндартеритаас шалтгаалсан байх ба энэ нь ихэвчлэн төв мэдрэлийн системийн ваза вазорумыг хамарсан байдаг. Гуравдугаар үеийн тэмбүүг үүсч хөгжихөд нөлөөлөх хүчин зүйлс одоогоор тодорхойгүй байна. Гуравдугаар үеийн тэмбүү нь дараах 3 төрөлтэй.
1. Мэдрэлийн тэмбүү
2. Зүрх-судасны тэмбүү
3. Хожуу илэрсэн хоргүй (гумма) тэмбүү

Анхдагч тэмбүүгийн үед цочмог болон цочмогдуу асептик менингит илэрдэг. Тиймээс мэдрэлийн тэмбүү нь өргөн хүрээг хамарч, эрт илэрч болдог. Эмнэлзүй болон лабораторын шинжилгээний өөрчлөлтүүдэд тулгуурлан мэдрэлийн тэмбүүг дараах 6 төрөлд ангилж үзнэ.

1. 1-р төрөл: Мэдрэл-сэтгэцийн (хамгийн түгээмэл илэрдэг) өөрчлөлт (психоз, солиорол болон тэнэгрэл)
2. 2-р төрөл: Тархины судасны өөрчлөлт (тархины судасны шалтгаантай цочмог, хэсэг газрын мэдрэлийн гажуудал эсвэл дүрслэл оношилгоогоор харвалт батлагдах)
3. 3-р төрөл: Нүдний (увеит, хараа алдах, харааны мэдрэлийн дисфункци илрэх)
4. 4-р төрөл: Миелопати (цочмог, цочмогдуу юмуу архаг нугасны дисфункци. Үүнд tabes dorsalis багтана.)
5. 5-р төрөл: Таталт (Хоёрдогчоор бүх биеийг хамарсан болон хамраагүй хэсэгчилсэн таталт, миоклонус)
6. 6-р төрөл: Тархины торлог/гавлын мэдрүүлийн (тархины торлог болон гавлын мэдрүүл хязгаарлагдалтын шинжүүд)

Мэдрэлийн тэмбүүгийн шинж тэмдэг нь ихэвчлэн төвийн гаралтай байх ба доор дурдсан шинж тэмдэгүүд илэрнэ.
• Зан араншин өөрчлөгдөх – 33%
• Атакси – 28%
• Харвалт – 23%
• Нүдний шинж тэмдэгүүд (хараа бүрэлзэх, өнгөний мэдрэмж буурах, фотофобиа) – 17%
• Шээс ялгаралтын шинж тэмдэгүүд (давсаг сулрах) – 17%
• Хурц өвдөлт (төвөнх, хэвлий, бусад эрхтэний) – 10%
• Толгой өвдөх – 10%
• Толгой эргэх – 10%
• Сонсгол алдагдах – 10%
• Татах – 7%

Мэдрэлийн тэмбүүгийн бодит үзлэгээр илрэх өөрчлөлтүүд.
• Рефлекс сулрах – 50%
• Мэдрэхүйн алдагдал (проприорецепторын үйл ажиллагаа буурах, доргилтын мэдрэмж буурах) – 48%
• Хүүхэн харааны өөрчлөлт (анизокориа, Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа) – 43%
• Гавлын мэдрэлийн нейропати – 36%
• Тэнэгрэл, галзуурах юмуу параноиа – 35%
• Ромбергийн шинж – 24%
• Шаркотын шинж – 13%
• Гипотони – 10%
• Харааны атрофи – 7%

Мэдрэлийн тэмбүү нь 2 ерөнхий хэлбэртэй.
1. Төв мэдрэлийн системийн эрт үеийн нэрвэгдэл бүхий тархины бүрхүүлийн хүрээнд хязгаарлагдсан (Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү, Цочмог тэмбүүгийн менингит, Менинговаскуляр тэмбүү)
2. Паренхимийг хамарсан (Ерөнхий парези, Tabes dorsalis, Харааны атрофи)

Эмнэлзүйн дараах хэлбэрүүдтэй байна.
1. Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү
2. Цочмог тэмбүүгийн менингит
3. Менинговаскуляр тэмбүү (эндартерит)
4. Ерөнхий парези
5. Tabes dorsalis (мэдрэхүйн нейроны удаан хугацааны дегенераци)
6. Харааны атрофи

Мэдрэлийн тэмбүүгийн хожуу хэлбэр (tabes dorsalis болон ерөнхий парези)-үүд антибиотик эмчилгээ бий болсоноос хойш маш ховор тохиолдох болжээ. Өнөө үед хамгийн түгээмэл тохиолддог нь шинж тэмдэггүй юмуу шинж тэмдэг бүхий менингит юм.

Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү
Шинж тэмдэггүй мэдрэлийн тэмбүү нь тархи-нугасны шингэнд VDRL сорил эерэг гарсанаар тодорхойлогдоно. Тархи-нугасны шингэн авахдаа судас гэмтээж улмаар тархи-нугасны шингэнтэй цус холилдохоос сэргийлэх хэрэгтэй учир нь үүний улмаас хуурамч эерэг үр дүн гардаг. Мэдрэлийн эмгэгийн шинж тэмдэг илрэхгүй.
Тархи нугасны шингэнд ихэвчлэн уургийн түвшин ихсэх, лимфоцитик плеоцитоз болон глюкозын түвшин хэвийн хэмжээнд байх зэрэг өөрчлөлт илэрнэ. Хоёрдогч тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 30%-д нь тархи-нугасны шингэн эмгэг өөрчлөлттэй байна. Мэдрэлийн тэмбүү бүхий өвчтөнүүдийн 10%-д тархи-нугасны шингэний уургийн түвшин 46 mg/dL, 70%-д нь 46-100 mg/dL, 10%-д нь 100 mg/dL-ээс их байна. Тархи-нугасны шингэний цагаан эсийн тоо өвчтөнүүдийн 70%-д хэвийн байх ба 20%-д нь 5-10/µL, 10%-д нь 10/µL-ээс их байна.

Цочмог тэмбүүгийн менингит
Цочмог тэмбүүгийн менингит нь ихэвчлэн халдвар авсанаас хойш эхний нэг жилд тохиолдох ба тохиолдолын 10% нь хоёрдогч тууралт гарах үед оношлогддог. Өвчтөнд толгой өвдөх, тархины бүрхэвч цочролын шинж (хүзүүний хөшингө, толгой өвдөх, дотор муухайрах, бөөлжих) болон гавал тархины мэдрэлийн эмгэг өөрчлөлт, ялангуяа харааны мэдрэл, нүүрний мэдрэл болон сонор-тэнцвэрийн мэдрэлийн эмгэг өөрчлөлт илэрнэ. Ховор тохиолдолд тархины оронд нугасыг гэмтээснээр хэсэг газрын булчин сулрал болон мэдрэхүй алдагдалын шалтгаан болно. Менингит нь өөрөө аяндаа зүгээр болох ч эмчлээгүй тохиолдолд идэвхитэй халдвар цааш үргэлжлэх ба хожим илрэхдээ илүү хүнд мэдрэлийн тэмбүүгээр илэрнэ.

Менинговаскуляр тэмбүү
Менинговаскуляр тэмбүү нь анхдагч тэмбүүгийн халдвараас хойш хэдэн сараас 10 жил (дунджаар 7 жил)-ийн дараа тохиолдоно. Эндартерит нь эмгэг судлалд судас орчмын үрэвсэлээр (дунд хэмжээтэй судсанд илрэх Heubner-ийн артерит, жижиг гавлын гаднах судсанд илрэх Nissl-Alzheimer артерит) илэрнэ. Энэ нь интимагийн фибробластик пролифераци, медиагийн нимгэрэл болон адвентицийн лимфоцит хийгээд сийвэнт эсийн нэвчдэс бүхий фиброзлог болон үрэвсэлт өөрчлөлтийн улмаас бий болно. Ховор тохиолдолд аневризмын тэлэгдэлийг бий болгоно. Хөндийн нарийсалт нь тархины судасны тромбоз, ишеми, судасны бөглөрөл болон шигдээсийн урьдал хүчин зүйл болдог. Менинговаскуляр тэмбүү нь өвөрмөц шинж тэмдэг илрэхээс өмнө хэдэн долоо хоногоос хэдэн сар үргэлжилсэн өвөрмөц бус шинж тэмдэгтэй байна. Эдгээр өвөрмөц бус шинж тэмдэгт нэг талын мэдээгүйжилт, парестези, дээд юмуу доод мөчдийн сулрал, толгой өвдөлт, тэнцвэр алдагдал, нойргүйдэл болон зан араншин өөрчлөгдөх зэрэг сэтгэцийн эмгэг өөрчлөлтүүд орно. Өвөрмөц шинж тэмдэг эхлэхдээ тасалданги байдлаар юмуу эсвэл хэдэн өдрийн турш үргэлжлэх удаан явцтайгаар эхэлнэ. Хэдий тийм ч энэ нь мөн халдварт артеритаар илрэх ба ишемийн харвалтын шалтгаан болдог. Эдгээр үр дүн нь залуу өвчтөнүүдэд илүү түгээмэл илэрдэг. Ангиографийн тусламжтай цусны судасны нарийссан хэсэг болон бүтэн бөглөрлийг тодорхойлох боломжтой.

Tabes dorsalis
Tabes dorsalis нь мэдрэхүйн нейроны удаан хугацааны дегенераци юм. Дегенерацид өртдөг мэдрэлүүд нь нугасны арын багана болон арын ёзоорын мэдрэхүйн нейронууд байна. Tabes dorsalis-ийн шалтгаан нь демелинжилт бөгөөд эмчлэгдээгүй тэмбүүгийн халдварын улмаас бий болно. Эхний халдвараас хойш шинж тэмдэг илрэлгүй хэдэн арван жил болдог. Илрэх шинж тэмдэгт ядарч сульдах, рефлекс буурах, ямар нэг обьектив шалтгаангүйгээр арьсанд өвдөлт мэдрэгдэх буюу парестези, гэнэтийн түлж буй мэт өвдөлт, хатгах мэт мэдрэмж болон гипоэстези, үений давшингуй дегенераци, координаци алдагдах, хүчтэй өвдөх болон гажуу мэдрэх (глоссодиня-ам түлэгдэх мэт мэдрэмж), зан араншингийн өөрчлөлт, тэнэгрэл, дүлийрэл, харааны алдагдал болон гэрлийн хариу урвал алдагдах (Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа-хоёр талын хүүхэн хараа жижигрэх. Өвчтөн ойрын обьект дээр фокуслахад хүүхэн хараа нарийсах боловч тод гэрэлд хүүхэн хараа нарийсахгүй) орно. Нугасны рефлексийн мэдрэхүйн нум гэмтсэний улмаас араг ясны булчин гипотоник болдог. Өвдөгний угз татах, болон тойгны рефлекс буурах (Westphal-ийн шинж гэнэ) зэрэг шөрмөсний гүний рефлексүүд буурах юмуу алга болдог. Хэрэв эмчлэлгүй орхивол tabes dorsalis нь парализ, тэнэгрэл болон сохролд хүргэнэ. Мэдрэлийн гэмтэл нэгэнт бий болсон бол эргэж сэргэхгүй. Энэхүү эмгэг нь эрэгтэйчүүдэд эмэгтэйчүүдээс илүү их байна. Эхлэл нь ихэвчлэн амьдралын дунд үед тохиолдоно. ХДХВ-ийн халдвартай холбоотой tabes dorsalis-ийн тохиолдол нэмэгддэг.


Нугасны хөндлөн зүслэгт арын баганыг хамарсан тэмбүүгийн деструкцийг (дээд төв хэсэг дэхь цайвар талбай) харуулжээ. Энэ нь биеэс тархи руу мэдрэхүйн мэдээллийг дамжуулдаг.

Ерөнхий парези
Ерөнхий парези нь тэмбүүгийн халдвараас шалтгаалсан төв мэдрэлийн систем болон тархийг хамарсан мэдрэл-сэтгэцийн өөрчлөлт юм. Энэ нь эхэндээ сэтгэцийн эмгэг гэж тооцогдож байсан ба шинжлэх ухаанд 19-р зууны орчим мэдэгдсэн байна. T pallidum-ийн халдвар авсанаас хойш 20-30 жилийн дараа ерөнхий парези илэрнэ. Эмгэг судлалд энэ нь фиброз, мөхлөгөнцөрт эпендимит, холтослогийн паренхимийн дегенераци (атрофи, глиоз) болон эдэд наалдсан спирохет бүхий судас орчмын болон тархины бүрхэвчийн архаг үрэвсэлээр тодорхойлогдоно. Илүү хөгжсөн шатанд Fisher-ийн товруу илэрнэ. Эдгээр товруунууд нь тархины паренхим дахь жижиг миелинжээгүй гэмтэлүүд бөгөөд голчлон духны болон зулайн холтослогт байрлана. Өвчтөнд ихэвчлэн сэтгэцийн шинж тэмдэг далдуур илрэх ба хамгийн түрүүнд өвчтөний гэр бүлийнхэн болон найз нар нь мэдсэн байдаг. Ерөнхий парези нь мэдрэлийн тэмбүүгийн хүнд илрэл юм. Энэ нь архаг тэнэгрэл бөгөөд эцэстээ 2-3 жилийн дотор үхэлд хүргэнэ. Ерөнхийдөө энэ үед өвчтөн нь давшингуй зан араншингийн өөрчлөлттэй, ой санамжаа алдсан, өөрийгөө хянах чадвар муудсан байна. Илүү ховор тохиолдолд өвчтөнүүд нь психоз, депресс болон солиоролтой болсон байна. Тархины дүрслэл оношилгоонд ихэвчлэн атрофи илэрнэ.

Харааны атрофи
Харааны тэмбүү нь шинээр бий болж буй тахал юм. Тэмбүү нь нүдийг хамрахдаа ихэвчлэн урд талын увеит юмуу панувеит (мөхлөгөнцөрт болон мөхлөгөнцөрт бус), ретинит, торлогийн васкулит, витреит болон папиллит байдлаар илэрнэ. Фотофобиан шинжүүд тодорхой илэрдэг. Эдгээр бүх шинж тэмдэг нь мэдрэлийн тэмбүүгийн нийтлэг эмчилгээ болох булчинд пенициллин-G тарих эмчилгээнд арилна. Харааны атрофи нь хожуу үеийн тэмбүүгийн харьцангуй түгээмэл илэрдэг өөрчлөлт юм. Солонгон бүрхэвч урд линзтэй наалдаж болох ба үүний улмаас хүүхэн хараа хөдөлгөөнгүй болдог. Үүнийг Argyll Robertson-ы хүүхэн хараатай андуурч болохгүй.

Ялган оношилгоо
• Хэрэв гавлын мэдрүүлийн саажилт илэрсэн бол бусад суурийн менингит байж болохыг анхаарна. Бусад организмын шалтгаант цочмог менингит мөн байж болно.
• Менинговаскуляр тэмбүү нь харвалттай төстэй шинжээр илэрдэг. Энэ тохиолдолд бусад бүх судас бөглөрлийн болон ишемийн харвалтын шалтгааныг магадалж үзнэ.
• Хэрэв гумма илэрсэн бол анхдагч хавдар болон хорт хавдарын метастаз зэрэг бусад эзэлхүүнт эмгэгүүдээс ялган оношилно.
• Ерөнхий парези нь сэтгэцийн шинж тэмдэгүүдтэй андуурагдах ба үүнд солиорол, тэнэгрэл, галзуурах, психоз, зан араншингийн өөрчлөлт болон сэтгэл гутрал орно.
• Tabes dorsalis нь нугасны цочмогдуу дегенераци юм. Үүнийг Multiple sclerosis-той заавал ялган оношилно. Argyll Robertson-ы хүүхэн хараа нь Tabes dorsalis байж болохыг илтгэнэ.

Лабораторын шинжилгээ
Мэдрэлийн тэмбүүг нэг шинжилгээгээр хангалттай өвөрмөц болон мэдрэгээр эцсийн байдлаар оношлох лабораторын сорил байхгүй байна. Тэмбүүг оношлох нь бусад халдварыг оношлохоос харьцангуй хүнд хэвээр байсаар байгаа юм. Тэмбүүгийн үүсгэгч нь өсгөвөрт хангалттай ургадаггүй тул оношилгоог халдварын эсрэг иммунологийн хариу урвал юмуу идэвхитэй шанкр болон кондиломагаас организмыг илрүүлэхэд тулгуурлан гүйцэтгэж байна.
Тэмбүүгийн үеийн арьсны гэмтэлээс бараан талбайд микроскопиор харах нь хамгийн өвөрмөц техник болдог. Энэ нь салслаг эксудатаас амьд трепонемаг илрүүлдэг арга юм.
Саяхан T pallidum-ийн геномын дарааллыг бүрэн тогтоосон нь оношилгооны сорилыг сайжруулж болох юм. Хэдий тийм ч серологийн шинжилгээ нь одоо үед стандарт сорил болоод байна.
Мэдрэлийн тэмбүүг оношлох нь тархи-нугасны шингэнийг шинжилдэг. Шинжилгээнд гарах өөрчлөлтүүдэд дараах зүйлс орно.
• Уургийн түвшин нэмэгдэх
• Плеоцитоз
• Тархи-нугасны шингэнд VDRL сорил эерэг гарах

Өвчтөнүүдийн 70-аас дээш хувьд уургийн түвшин нэмэгдэлт болон плеоцитоз илэрсэн байдаг. Тодорхой бус хугацаагаар юмуу 1-ээс дээш жил эмчилгээ хийлгээгүй бүх өвчтөнд тархи-нугасны шингэний шинжилгээ хийхийг зөвлөдөг.

Дүрслэл оношилгоо

50 настай эрэгтэй, сүүлийн 3 сарын турш давшингуй тэнэгрэлийн өгүүлэмжтэй, таталт илэрсэн. Серологийн шинжилгээгээр идэвхитэй мэдрэлийн тэмбүү батлагдсан.

Зураг А: Дунд тархины түвшин дэхь FLAIR image, хөндлөн зүслэг

Зураг В: Гүүрийн түвшин дэхь FLAIR image, хөндлөн зүслэг. Хоёр талын, тэгш бус, чамархайн дэлбэн дэхь гиперинтенсив дохиолол. Баруун нь зүүнээсээ их ажээ.

Зураг С: Дунд тархины түвшин дэхь Т1 weighted image, хөндлөн зүслэг. Зурагт зүүн чамархайн дэлбэнгийн бага зэргийн атрофи харагдаж байна. Энэ нь тэр хэсгийн чамархайн эвэр тэлэгдсэн байгаагаар батлагдана.



Тархины CT шинжилгээнд чамархайн эвэрийн томрол (зүүн талын зураг) болон хажуугийн ба гуравдугаар ховдолын томрол (баруун талын зураг) илэрчээ.


Тархины MRI-н зурагт бага зэрэг томорсон хажуугийн ховдолууд (зүүн талын зураг) болон хипокампийн атирааг хамарсан чамархайн дэлбэнгүүдийн дунд хэсгийн гиперинтенсив дохиолол илэрчээ.

Эх сурвалж:
Harrison’s Principles of Internal Medicine, 14th edition, volume 1, page 1027
http://www.medscape.com/viewarticle/442908_2
http://emedicine.medscape.com/article/1169231-overview
http://en.wikipedia.org/wiki/Syphilis#Neurosyphilis
http://en.wikipedia.org/wiki/General_paresis
http://en.wikipedia.org/wiki/Tabes_dorsalis

Friday, September 11, 2009

Oxford Handbook of Clinical Medicine - Нурууны өвдөлт

Нурууны өвдөлт ихээхэн түгээмэл бөгөөд ихэнх тохиолдолд аяндаа засардаг боловч хор хөнөөлтэй шалтгаан байгаа эсэхийг анхаарах хэрэгтэй. Анамнезаас анхаарах гол зүйлүүдэд: 1) Нурууны өвдөлтийн эхлэл: гэнэт (гэмтэлтэй холбоотой) эсвэл аажим? 2) Хөдөлгөөн болон мэдрэхүйтэй холбоотой шинж тэмдэг байна уу? 3) Давсаг эсвэл гэдэс өртөгдсөн байна уу?
Өвдөлт хөдлөх үед улам муудаж тайван үед намдаж байвал ихэвчлэн механик шалтгаантай байна. Хэрэв тайван байхад өвдөх нь ихсээд байвал үрэвслийн гаралтай байж болохыг бодох хэрэгтэй.

Үзлэг
1) Өвчтөнг хөл дээр нь зогсоож бүсэлхийгээр урагш/хажуу тийш нугалах тэнийлгэх хөдөлгөөний далайц болон уян байдлыг хэмжинэ.
2) Мэдрэлийн хомсдолыг шалгах: хошного орчмын мэдрэхүй, хөлөн дэхь дээд болон доод хөдөлгөөний нейроны (UMN & LMN) шинжүүдийг шалгах
3) Ерөнхий өвчиний тархалтыг илтгэх шинжүүдийг шалгах

Арын ёзоорын цочрол
Энэ нь тухайн хэсгээр мэдрэлжүүлэгдэж буй арьсны өвдөлтийн шалтгаан болдог ба ханиах, бөхийх зэрэгт улам их хөндүүрлэнэ. Ласейгийн шинж илрэнэ. Энэхүү шинж нь түрүүлгээ харан хэвтэж байгаа өвчтөний шулуун тэнийлгэсэн хөлийг дээш өргөхөд өгзөг /ууц/нөгөө хөлөнд хөндүүрлэх ба хөлийг 45 °-аас дээш өргөх боломжгүй байна. Энэ нь ууцны нугалам хоорондын дискийн пролапс мэдрэлийн ёзоорыг цочроож буйг илтгэнэ. (Энэ сорилын дүгнэлт гаргах чадамж муу байдаг тул үүнийг иймэрхүү тохиолдолыг бүгдийг илрүүлэх алтан стандарт гэж үзэж болохгүй. Нуруугаар өвдөхгүй *хэвийн* байгаа хүмүүсийн 20-30%-д нь MRI –гаар жийргэвчийн ивэрхий илэрдэг). Энэхүү шинжийн мэдрэг чанар нь 0.9; өвөрмөц чанар нь 0.26 байдаг.

Мэдрэлийн мэс заслын яаралтай тусламж
Морины (ахар) сүүлийн (cauda equina) хурц дарагдал: Хоёр талдаа солигдох байдлаар юмуу эсвэл билатерал (хоёр талын) ёзоорын гаралтай өвдөлт хөлөнд илрэх, суудлын мэдээ алдалт (хошногоны эргэн тойронд хоёр талдаа), болон давсаг юмуу гэдэсний үйл ажиллагаа хямрах.
Нугасны хурц дарагдал: Билатерал (хоёр талын) өвдөлт , дарагдсан түвшинд LMN (lower motor neurone) шинжүүд, UMN (upper motor neurone) болон дарагдлаас доош мэдрэхүйн өөрчлөлт, хошногоны хуниасны хямрал зэрэг үүснэ.
Шалтгаанууд: (аль ч хэлбэрийн дарагдалд ижил байна): ясны метастаз (рентгенд алдагдсан pedicle-ийг илрүүлэх) , миелома, нугас юмуу нуруу орчимын хавдар, туберкулёз, буглаа.
Яаралтай эмчилгээ эргэшгүй өөрчлөлт үүсэхээс сэргийлнэ: жийргэвчийн ивэрхийн үед ламинэктоми хийх, буглааг суллах, дарагдлыг бууруулах, хавдрын үед туяа эмчилгээ хийнэ.

Шинжилгээнүүд
Нугасны дарагдал, миелопати, нурууны хавдар, уйланхай, цус харвалт болон буглаа зэргийг оношлоход MRI хамгийн сайн арга ( миелографи, тойм рентген болон CT шинжилгээнүүд эргэлзээтэй байдаг) юм. Цусны дэлгэрэнгүй шинжилгээ, УЭТХ (миелом, халдвар , хавдруудын үед), мочевин, электролитууд, креатинин, PSA (түрүү булчирхайн өвөрмөц антиген) болон ясны дүрс оношилгооны “халуун цэг” нь хавдрыг оношлоход туслана.

Шалтгаанууд
Нас нь байж болохуйц шалтгааныг тодорхойлно.

15-30 насанд
: Жийргэвчийн ивэрхий, гэмтэл, хугарал, нурууны нугалмайн анкилоз, ууцны нугалам мултрах (спондилолистез, ж.нь, бүсэлхийн 5-р нугалам ууцны 1-р нугалмай дээгүүр гулсан мултрах), жирэмсэн байх.
30-50 насанд: нурууны элэгдэлтэт өвчин, жийргэвчийн ивэрхий, хорт хавдар (уушиг, хөх, түрүү булчирхай, бамбай, бөөрний хавдрууд).
50-иас дээш насанд: ясны доройтол, яс сийрэгжих, Пагетийн өвчин, хорт хавдар, миелом (ийлдсийн электрофорез хийлгэнэ) бүсэлхийн суваг/нурууны хажуугийн завсарын стеноз.

Ховор шалтгаан
Cauda equina-н хавдар, нурууны халдвар (голдуу стафилококкийн, мөн Proteus; Escherichia coli; S.typhi; сүрьеэ). Ихэнхдээ системийн халдварын шинжгүй байна.

Эмчилгээ
Өвөрмөц шалтгаанд өвөрмөц эмчилгээ нь шаардлагатай. Ихэнхдээ шалтгаан нь олддоггүй, тийм үед бол эмпирик эмчилгээ хийнэ. Үүнд даамжирхаас сэргийлэх; physiotherapy юмуу гар заслын эмчилгээ орно. Өвчин намдаах болон ажил, амьдралаа үргэлжлүүлэх нь хэвтэрт байхаас дээр байдаг (хэвтэрт бол 3 хоногоос илүү байх нь тэр бүр зохистой биш-ихэвчлэн хатуу дэвсгэрийг зөвлөдөг боловч баримтаар дундаж нь илүү дээр байдаг ажээ. N=313; Lancet 2003 1599), эсвэл physiotherapy хийнэ. Зарим өвчтөнд жийргэвч, эпидурал юмуу мэдрэлийн уг уруу тариа хийх, мөн нурууны нүхийг зүсэх (foramenotomy), нурууг бөхлөх эсвэл ламинэктоми зэрэг мэс заслын ажилбарууд шаардагдаж болно.

Хор хөнөөлтэй нурууны өвдөлт болохыг харуулдаг онцлог шинжүүд:
• 20 наснаас залуу юмуу 55-аас дээш настай бол
• Зодуулсан гэмтэл
• Өгзөгний мэдрэлийн ээлжлэн дахих өвдөлт
• Өгзөгний мэдрэлийн хоёр талын өвдөлт
• Хөл сулрах
• Жин алдах
• Шалтгаан нь тодрохгүй халуурах, УЭТХ ихсэх ( > 25мм/ц)
• Стероид хэрэглэж байгаа
• Давшингуй, үргэлжилсээр байгаа механик биш өвдөлт
• Системийн өвчтэй, эмийн донтой, ХДХВ тээгч байх
• Нурууны бүх чиглэлийн хөдөлгөөнд өвдөлт илрэх
• Ясны байршмал эмзэглэл
• Нэгээс дээш ёзоорын түвшинд ТМС-ийн дутагдал илрэх
• Нурууны цээжний хэсгээр өвдөх юмуу хөндүүрлэх
• Мэдрэлийн ёзоорын дарагдлын шинж хоёр талд илрэх
• Урьд өмнө хорт хавдартай байсан түүхтэй

Хайх


энэ 7 хоногийн онцлох нийтлэл